Przedstawiciele Międzynarodowego Ruchu Społecznego ALLATRA poruszyli kwestie odporności demokratycznej oraz presji informacyjnej podczas spotkania OBWE w Wiedniu
WIEDEŃ, Austria — w dniach 16–17 marca 2026 roku Dodatkowe Spotkanie OBWE w ramach ludzkiego wymiaru na temat „Stanowienie prawa na rzecz odporności demokratycznej” stało się platformą do omówienia nowych wyzwań dla demokratycznego zarządzania. Przedstawiciele Międzynarodowego Ruchu Społecznego ALLATRA wnieśli wkład w dialog, występując na dwóch sesjach plenarnych oraz organizując odrębne wydarzenie towarzyszące.
Wydarzenie towarzyszące zatytułowane „Sieci antykultowe jako forma przejmowania procesu legislacyjnego: jak stygmatyzacja podważa demokratyczne stanowienie prawa” było poświęcone działalności i narracjom międzynarodowej sieci antykultowej, której korzenie związane są z Rosją, a także ich wpływowi na instytucje demokratyczne w różnych krajach.
Celem wydarzenia było ukazanie mechanizmów, poprzez które stygmatyzujące narracje wpływają na dyskurs publiczny, decyzje instytucjonalne oraz procesy legislacyjne. Prelegenci przedstawili powtarzające się schematy rozwijające się etapami: stygmatyzacja, dezinformacja, presja instytucjonalna oraz ostatecznie kryminalizacja.
Roman Gural z Polski przedstawił ramy analityczne wykorzystywane do badania dynamiki antykultowej, stwierdzając:
„Jaka jest metodologia sieci antykultowej? Analizując udokumentowane przypadki stosowania metodologii sieci antykultowej w różnych krajach, badacze zidentyfikowali powtarzający się schemat tego, jak narracje antykultowe rozwijają się i negatywnie wpływają na dyskurs publiczny”.
Prelegent zauważył, że gdy takie skoordynowane kampanie systematycznie wymierzone są w określone grupy społeczne, podważają równe uczestnictwo i tworzą warunki do wykluczenia, mogą nabierać cech terroryzmu informacyjnego — celowego wykorzystywania informacji do wywoływania strachu, podziałów społecznych oraz wywierania presji na systemy demokratyczne. W tym kontekście szczególne zaniepokojenie wzbudziły kampanie związane z Rosyjską Stowarzyszeniem Centrów Badań Religii i Sekt (RACIRS). Powtarzające się etykietowanie oraz dyskredytujące narracje RACIRS wykraczają poza oceny opiniotwórcze i przekształcają się w trwałe formy presji informacyjnej, wpływające na prawa i gwarancje demokratyczne.
Iren Schmuttermier z Austrii podkreśliła systemowy wpływ mechanizmów antykultowych na struktury demokratyczne, stwierdzając:
„W istocie antykultyzm jest systemowym narzędziem niszczenia demokracji i uzasadniania przemocy totalitarnej”.
W swoim wystąpieniu szczególną uwagę poświęciła Federacji Rosyjskiej jako studium przypadku ilustrującemu długotrwałe zakorzenienie narracji antykultowych w strukturach instytucjonalnych i prawnych, co doprowadziło do istotnego zaostrzenia podstawowych praw w społeczeństwie obywatelskim. Odniosła się również do roli RACIRS, kierowanej przez Aleksandra Dvorkina, w kształtowaniu narracji, które przyczyniły się do marginalizacji mniejszości religijnych oraz podmiotów społeczeństwa obywatelskiego w Federacji Rosyjskiej.
W trakcie dyskusji omówiono także wymiar transnarodowy, w tym rolę Europejskiej Federacji Ośrodków Badań i Informacji o Sektach (FECRIS) w rozpowszechnianiu narracji antykultowych w krajach europejskich.
Karolina Hronová z Czech podkreśliła transgraniczny charakter tych procesów:
„Te same metody wojny hybrydowej — stygmatyzacja, dezinformacja, presja instytucjonalna oraz próby manipulacji legislacją — były i nadal są stosowane w demokratycznych krajach Europy”.
Oddzielna część wydarzenia została poświęcona przypadkowi Międzynarodowego Ruchu Społecznego ALLATRA w Rosji i na Ukrainie, przedstawionemu jako przykład tego, jak skoordynowane kampanie stygmatyzacji organizowane przez sieć antykultową pod kierownictwem rosyjskiego RACIRS mogą wpływać na postrzeganie społeczne oraz podejścia instytucjonalne nawet w przeciwstawnych kontekstach geopolitycznych. Wskazano na decyzję ukraińskiego sądu z 25 lutego 2026 roku, która nie stwierdziła podstaw prawnych do zakazu działalności ruchu i odrzuciła materiał dowodowy z powodu braku rzetelności metodologicznej oraz stronniczości.
NARRACJE ANTYKULTOWE A ODPORNOŚĆ DEMOKRATYCZNA
W trakcie dyskusji omówiono szersze konsekwencje narracji antykultowych dla odporności demokratycznej. Prelegenci zauważyli, że erozja demokracji może następować nie tylko poprzez działania niezgodne z prawem, lecz także poprzez formalnie legalne procedury kształtowane pod wpływem długotrwałej presji informacyjnej.
Podkreślono, że stygmatyzujące narracje często poprzedzają działania legislacyjne lub orzeczenia sądowe, wpływając na postrzeganie społeczne. Z czasem takie narracje mogą normalizować wykluczanie grup społecznych oraz sprzyjać akceptacji środków ograniczających.
WOLNOŚĆ WYRAŻANIA A DEHUMANIZACJA
Jednym z kluczowych tematów wydarzenia towarzyszącego była relacja między wolnością wyrażania opinii a rozpowszechnianiem narracji dehumanizujących. Choć wolność wyrażania pozostaje fundamentem społeczeństw demokratycznych, prelegenci podkreślili znaczenie rozróżnienia między legitymną debatą publiczną a skoordynowanymi kampaniami stygmatyzacji i dezinformacji.
Odwołano się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który uznaje, że wolność wyrażania wiąże się z odpowiedzialnością i może podlegać ograniczeniom, jeśli jest to konieczne dla ochrony praw i godności innych osób.
Veronika Amaya Lael Sabol ze Słowacji zaznaczyła:
„Wolność wyrażania powinna służyć prawdzie, pluralizmowi i otwartemu dialogowi — a nie systematycznej dehumanizacji społeczności”.
WYSTĄPIENIA PLENARNE
Podczas pierwszej sesji plenarnej Dušan Valeček z Czech poruszył kwestię sieci antykultowych jako hybrydowego zagrożenia dla systemów demokratycznych. Podkreślił, że pod pretekstem walki z tak zwanymi „niebezpiecznymi sektami” takie sieci mogą prowadzić systematyczne kampanie wymierzone w mniejszości religijne, inicjatywy obywatelskie oraz obrońców praw człowieka, a także dążyć do wywierania wpływu na procesy legislacyjne i instytucjonalne.
Przypomniał również, że podobne obawy były już wyrażane podczas wcześniejszych wydarzeń OBWE, oraz wskazał na potrzebę dalszego międzynarodowego zwrócenia uwagi na tę kwestię.
Podczas trzeciej sesji plenarnej Jevgenija Malecka, była funkcjonariuszka organów ścigania oraz doradczyni prawna z Łotwy, skupiła się na zależności między stygmatyzacją, dezinformacją a ograniczeniami praw podstawowych.
Podkreśliła, że pogorszenie procesów demokratycznych często rozpoczyna się jeszcze przed formalnym wprowadzeniem środków ograniczających — na etapie, gdy długotrwała presja informacyjna kształtuje postrzeganie społeczne.
Zaznaczyła również, że jeśli kampanie dezinformacyjne systematycznie poprzedzają ograniczenia praw i wolności, takie praktyki mogą być uznane za formę terroryzmu informacyjnego, ukierunkowanego na przekształcanie przestrzeni demokratycznej poprzez presję psychologiczną i instytucjonalną.
Jevgenija podniosła kwestię potrzeby opracowania bardziej przejrzystych standardów nadzoru sądowego w celu identyfikacji przypadków, w których stygmatyzujące kampanie informacyjne mogą wpływać na legitymację ograniczeń nakładanych na podmioty społeczeństwa obywatelskiego.
Udział Międzynarodowego Ruchu Społecznego ALLATRA w konferencji OBWE potwierdził znaczenie kontynuowania międzynarodowego dialogu na temat powiązań między zagrożeniami hybrydowymi, demokratycznym stanowieniem prawa, wolnością wyrażania oraz ochroną praw podstawowych.
Przedstawiciele delegacji ALLATRA aktywnie współdziałali również z innymi uczestnikami spotkania, w tym dyplomatami, decydentami politycznymi oraz przedstawicielami organizacji pozarządowych, wymieniając się opiniami i uczestnicząc w profesjonalnym dialogu przez cały czas trwania wydarzenia. Interakcje te stworzyły możliwość nawiązania nowych kontaktów, omówienia wspólnych wyzwań oraz wzmocnienia współpracy międzynarodowej w przeciwdziałaniu pojawiającym się zagrożeniom dla instytucji demokratycznych.
Dyskusje w Wiedniu podczas OBWE podkreśliły potrzebę zwiększenia świadomości tego, w jaki sposób skoordynowane narracje antykultowe mogą wpływać na systemy demokratyczne, oraz uwydatniły znaczenie ochrony instytucji demokratycznych i procesów prawnych przed presją informacyjną.
O Międzynarodowym Ruchu Społecznym ALLATRA
Międzynarodowy Ruch Społeczny ALLATRA to niezależna, oparta na wolontariacie organizacja, prowadząca szeroko zakrojone badania w dziedzinie geodynamiki i ochrony środowiska. MRS ALLATRA jest znany ze swojego interdyscyplinarnego podejścia do badania klęsk żywiołowych, promowania międzynarodowej współpracy naukowej oraz obrony praw człowieka i podstawowych wolności.
W uznaniu za zaangażowanie w ochronę środowiska i zachowanie stworzenia, Międzynarodowy Ruch Społeczny ALLATRA w 2024 roku został obdarzony apostolskim błogosławieństwem Jego Świątobliwości Papieża Franciszka. W 2025 roku Jego Świątobliwość Papież Leon XIV udzielił apostolskiego błogosławieństwa prezydentce ALLATRA oraz wszystkim jej wolontariuszom.
W sprawach prasowych prosimy o kontakt: [email protected]