Globalne Centrum Badawcze ALLATRA przedstawił na Spotkaniu OBWE dotyczącym Wymiaru Ludzkiego w Wiedniu perspektywę wczesnego ostrzegania przed stygmatyzacją

Wiedeń, 30 czerwca 2026 r. — Globalne Centrum Badawcze ALLATRA (GCB ALLATRA) wzięło udział w Dodatkowym Spotkaniu OBWE dotyczącym Wymiaru Ludzkiego pt. „Zapobieganie torturom i złemu traktowaniu: wzmacnianie współpracy i wdrażania”, które odbyło się w Wiedniu w dniach 29–30 czerwca 2026 r.

Oficjalny program spotkania obejmował zagadnienia dotyczące gwarancji w wymiarze sprawiedliwości w sprawach karnych, szkolenia specjalistów i monitorowania, odpowiedzialności, a także środków ochrony prawnej i rehabilitacji osób poszkodowanych. Prezentacja GCB ALLATRA koncentrowała się na wcześniejszym ogniwie łańcucha działań prewencyjnych — środowisku informacyjnym, w którym poszczególne osoby i całe społeczności mogą być poddawane stygmatyzacji, izolacji społecznej oraz stopniowo pozbawiane równego uznania i ochrony w życiu publicznym.

29 czerwca ALLATRA zorganizowała wydarzenie towarzyszące (side event) pt. „Od stygmatyzacji do złego traktowania: lekcje z Rosji i innych krajów, sygnały wczesnego ostrzegania, godność człowieka i zapobieganie nadużyciom”. Wydarzenie odbyło się w ramach programu wydarzeń towarzyszących OBWE i zgromadziło badaczy prawa, przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego oraz prelegentów z państw regionu OBWE i spoza niego.

Przedstawiciele Globalnego Centrum Badawczego ALLATRA podczas wydarzenia towarzyszącego OBWE w Wiedniu (od lewej): Mariia Anapreichyk, Vladimir Ivanov i Jevgenija Malecka

Podczas dyskusji omówiono, w jaki sposób systematyczne etykietowanie, kampanie oszczerstw oraz narracje odczłowieczające mogą wpływać na postawy społeczne, dostęp do różnych możliwości oraz skuteczne środki ochrony prawnej na długo przed formalnym uznaniem oczywistego naruszenia praw. Postawiono również pytanie, w jaki sposób społeczeństwa demokratyczne mogą reagować na takie zjawiska zgodnie z prawem i w sposób proporcjonalny, zachowując jednocześnie wolność słowa oraz nie dopuszczając do normalizacji dyskryminacji i zbiorowej podejrzliwości.

Otwierając wydarzenie, Vladimir Ivanov — adwokat, badacz prawa oraz przedstawiciel Globalnego Centrum Badawczego ALLATRA z Bułgarii — podkreślił, że działania prewencyjne powinny wykraczać poza końcowe i najbardziej widoczne etapy złego traktowania.

„W którym dokładnie momencie stygmatyzacja społeczna przekształca się w systemowe zagrożenie dla praw człowieka i kiedy nacisk instytucjonalny zaczyna wypierać zasadę równej ochrony wobec prawa?”

Wśród prelegentów znalazł się również Alberto Contu, starszy doradca ds. teorii konstytucyjnej i etycznego zarządzania z Włoch, który w swoim wcześniej nagranym wystąpieniu omówił relację między gwarancjami konstytucyjnymi a codziennym funkcjonowaniem instytucji publicznych. Podkreślił, że zobowiązania konstytucyjne muszą znajdować rzeczywiste odzwierciedlenie w działalności sądów, administracji publicznej i organów ścigania.

„Musimy wyjść poza prawo karne oparte na podejrzeniach i upowszechnić kulturę poszanowania należytego procesu na wszystkich poziomach: władza musi być podporządkowana prawom.”

W swoim wystąpieniu przestrzegł przed zastępowaniem dowodów i indywidualnej oceny stereotypami, domniemanymi cechami przypisywanymi całym grupom oraz podejściem opartym na podejrzeniach zamiast na faktach.

Dr Aicha Bacha, politolożka z Belgii, założycielka i prezes Europejskiego Centrum Rozwoju oraz Studiów i Analiz Geostrategicznych (ECDA), przedstawiła problem stygmatyzacji z perspektywy dostępu do służby publicznej, spójności społecznej oraz równego udziału w życiu publicznym. Podkreśliła, że wykluczanie lub niedostateczna reprezentacja określonych społeczności w instytucjach publicznych może podważać zaufanie społeczne, spójność społeczną oraz równoprawny udział w życiu demokratycznym.

„Kiedy społeczności widzą, że są systematycznie nieobecne w instytucjach, które nimi zarządzają, otrzymują bardzo wyraźny sygnał. Mówi on: wasz udział jest mile widziany w niektórych obszarach, ale nie w tych, w których zapadają najważniejsze decyzje.”

Świadek prześladowań z Federacji Rosyjskiej, którego tożsamość nie została ujawniona ze względów bezpieczeństwa, podzielił się osobistym świadectwem dotyczącym zgłaszanych naruszeń praw człowieka wobec byłych wolontariuszy ALLATRA w Rosji. Opisał, jak przez lata stygmatyzujące narracje medialne poprzedzały wprowadzanie oficjalnych ograniczeń, naloty oraz wszczynanie postępowań karnych. W swoim świadectwie wspomniał również o przeszukaniach domów, wymuszających przesłuchaniach oraz akcjach prowadzonych przez rosyjskie organy ścigania wobec byłych wolontariuszy.

„Skoordynowana kampania dyskredytująca ALLATRA rozpoczęła się już w 2015 roku. Przez siedem lat media regularnie publikowały materiały oczerniające nas. Celowo przypisywano nam etykiety »destrukcyjnej sekty« i »apokaliptycznego kultu« nie dlatego, że odzwierciedlały rzeczywistość, lecz dlatego, że służyły stworzeniu wizerunku wroga.”

Świadek opowiedział również, że podczas przesłuchań śledczy starali się zniechęcać do poruszania tematów związanych ze zmianami klimatu. Przywołując relację innego byłego wolontariusza ALLATRA, zacytował słowa jednego ze śledczych:

„Nie wolno wam mówić o klimacie. Ten temat jest zakazany.”

Leoš Strnad, przedstawiciel Falun Dafa w Republice Czeskiej, omówił udokumentowane formy represji transnarodowych, obejmujące groźby, dezinformację, naciski instytucjonalne oraz próby izolowania prześladowanej społeczności od wsparcia społecznego. Zaapelował do instytucji międzynarodowych, aby analizowały całe wzorce takich działań, zamiast traktować każdy przypadek jako odrębny incydent.

„Kiedy mówimy o torturach i złym traktowaniu, naturalnie myślimy o aresztach, komisariatach policji, przesłuchaniach i więzieniach. Jednak tortury prawie nigdy się tam nie zaczynają. Zaczynają się w chwili, gdy jakąś grupę zaczyna się przedstawiać jako niebezpieczną, irracjonalną, nielojalną lub niezasługującą na ochronę.”

Zgodnie z ruchem wskazówek zegara, od lewego górnego rogu: przedstawiciele Globalnego Centrum Badawczego ALLATRA podczas wydarzenia towarzyszącego OBWE w Wiedniu; Leoš Strnad, przedstawiciel Falun Dafa w Republice Czeskiej; świadek prześladowań z Federacji Rosyjskiej (tożsamość nieujawniona ze względów bezpieczeństwa); oraz dr Aicha Bacha, założycielka i prezes Europejskiego Centrum Rozwoju oraz Studiów i Analiz Geostrategicznych (ECDA).

W swoim wystąpieniu pan Strnad poruszył kwestię zgłaszanych przypadków zastraszania i ataków na reputację praktykujących Falun Dafa oraz zespołu Shen Yun Performing Arts poza Chinami, a także ich potencjalnego wpływu na wolność religii lub przekonań, wolność wypowiedzi oraz gotowość instytucji państwowych i społecznych do zapewnienia ochrony.

Mariia Anapreichyk, badaczka prawa międzynarodowego i europejskiego oraz przedstawicielka Globalnego Centrum Badawczego ALLATRA w Szwajcarii, skupiła się na wpływie stygmatyzacji na dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Zwróciła uwagę, że środki ochrony prawnej mogą w praktyce okazać się iluzoryczne, gdy organizacje zmuszone są przekierowywać znaczne zasoby przeznaczone na ich zgodną z prawem działalność na przeciwdziałanie długotrwałym kampaniom publicznej dyskredytacji prowadzonym równocześnie w wielu jurysdykcjach.

„Najskuteczniejszym środkiem zapobiegawczym nie jest jedynie reagowanie po tym, jak dojdzie do nadużyć. Jest nim przerwanie tego procesu na jego najwcześniejszych etapach.”

Mariia Anapreichyk podczas wystąpienia na wydarzeniu towarzyszącym OBWE w Wiedniu

Na zakończenie spotkania Jevgenija Malecka — prawniczka z Łotwy, była funkcjonariuszka organów ścigania, działaczka na rzecz praw człowieka, badaczka prawa oraz przedstawicielka Globalnego Centrum Badawczego ALLATRA — szczegółowo przedstawiła kryminologiczną koncepcję, którą określiła mianem „terroryzmu informacyjnego”. Omówiła ten model, pokazując, w jaki sposób skoordynowane kampanie informacyjne wykorzystują stygmatyzujące etykiety, odczłowieczanie oraz kreowanie „obrazu wroga” w celu podważania zaufania społecznego i tworzenia warunków, w których dyskryminacja lub represje zaczynają być postrzegane jako dopuszczalne. Podkreśliła:

„Najbardziej niebezpiecznym elementem jest legitymizacja tego, co niedopuszczalne. Terroryzm informacyjny zmienia klimat moralny państwa do tego stopnia, że dyskryminacja, prześladowania lub represje wobec określonej grupy zaczynają być postrzegane jako »uzasadnione«, a nawet »konieczne« dla ratowania państwa.”

Jevgenija Malecka podczas wystąpienia na wydarzeniu towarzyszącym OBWE w Wiedniu

Podczas wydarzenia towarzyszącego omówiono przykłady oraz zgłaszane przypadki budzące niepokój dotyczące sytuacji przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, wspólnot religijnych i grup etnicznych w Belgii, Rosji, Ukrainie i Chinach, a także w transnarodowym środowisku informacyjnym. Prelegenci przeanalizowali moment, w którym systematyczna i skoordynowana retoryka odczłowieczająca zaczyna sprzyjać dyskryminacji, izolacji społecznej, naciskom instytucjonalnym oraz osłabieniu gotowości do ochrony osób stających się celem takich działań.

To samo prewencyjne spojrzenie znalazło odzwierciedlenie w dyskusji plenarnej poświęconej szkoleniom, monitorowaniu i wzmocnieniu mechanizmów nadzoru. W swoim wystąpieniu pan Vladimir Ivanov podkreślił, że skoordynowana stygmatyzacja i odczłowieczające narracje powinny być postrzegane jako potencjalne wskaźniki wczesnego ostrzegania w zapobieganiu torturom i złemu traktowaniu. Odwołując się do przykładów przedstawionych wcześniej przez Globalne Centrum Badawcze ALLATRA, przytoczył rosyjskie narracje antysektowe, w których Ukrainę określano jako „totalitarną hipersektę”, a Ukraińców jako „kanibali”. Jeżeli takie odczłowieczające etykiety są rozpowszechniane w sposób systematyczny i przez długi czas, mogą stopniowo normalizować wrogość, osłabiać empatię oraz tworzyć warunki, w których dyskryminacja, złe traktowanie i inne poważne naruszenia praw człowieka stają się bardziej prawdopodobne. Innymi słowy, tego rodzaju narracje mogły odegrać istotną rolę w usprawiedliwianiu rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie.

Vladimir Ivanov podczas wystąpienia na sesji plenarnej OBWE w Wiedniu

Zdaniem Globalnego Centrum Badawczego ALLATRA skuteczne zapobieganie naruszeniom praw człowieka wymaga zwracania uwagi nie tylko na same przypadki złego traktowania, lecz także na wcześniejsze czynniki, które mogą stwarzać warunki sprzyjające takim naruszeniom: systematyczną dehumanizację, skoordynowane ataki na reputację, bariery utrudniające równoprawny udział w życiu publicznym oraz osłabianie społecznej empatii wobec osób lub grup stających się celem prześladowań.

Globalne Centrum Badawcze ALLATRA składa podziękowania prelegentom, uczestnikom i organizatorom, którzy przyczynili się do tej wymiany doświadczeń i poglądów. Centrum będzie nadal wspierać badania naukowe, dialog oraz działania o charakterze prewencyjnym, służące ochronie godności człowieka, zapewnieniu równej ochrony prawnej oraz tworzeniu bezpiecznego środowiska dla społeczeństwa obywatelskiego w całym regionie OBWE.

O ALLATRA

ALLATRA to międzynarodowa platforma obywatelska posiadająca centrum badawcze w Stanach Zjednoczonych (Globalne Centrum Badawcze ALLATRA), zajmująca się kompleksową analizą zmian klimatycznych i środowiskowych, badaniem wpływu mikro- i nanoplastiku oraz wspieraniem współpracy międzykulturowej i ochrony podstawowych praw i wolności człowieka.

Opublikowano w: Associated Press, The National Law Review, ABC 4, FOX 2, NBC 4, NBC 17, FOX 40, CBS 12, ABC 6, FOX 21 oraz w innych mediach.

W sprawach prasowych prosimy o kontakt: [email protected]