ALLATRA Nowy Jork zorganizowała wydarzenie społeczne poświęcone wpływowi mikro- i nanoplastiku na zwierzęta oraz środowisko naturalne

Nowy Jork, 23 kwietnia 2026 r. — ALLATRA Nowy Jork, we współpracy z Globalnym Centrum Badawczym ALLATRA, zorganizowała bezpłatne wydarzenie społeczne w Civic Hall, które zgromadziło mieszkańców Nowego Jorku na wieczorze poświęconym nauce, nawiązywaniu kontaktów i otwartej dyskusji. Prelegenci przedstawili wyniki najnowszych badań dotyczących tego, jak mikro- i nanoplastik wpływa na otaczający nas świat żywy — od ekosystemów oceanicznych i lasów po ptaki migrujące i zwierzęta domowe.

Podstawę prezentacji stanowiły materiały z filmu dokumentalnego „Nanoplastik. Zagrożenie dla życia” oraz raportu „Nanoplastik: systemowa analiza ryzyka dla zdrowia człowieka, ekosystemów i środowiska”, opublikowanych przez Globalne Centrum Badawcze ALLATRA, a także wyniki innych badań naukowych.

Czym jest plastik i dlaczego nigdy całkowicie nie znika?

„Wyobraźcie sobie substancję tak wszechobecną i trwałą, że odnaleziono ją w najgłębszym miejscu na Ziemi — w Rowie Mariańskim, niemal jedenaście kilometrów poniżej poziomu morza — oraz w najwyższym punkcie naszej planety, na szczycie Mount Everestu. Wyobraźcie sobie substancję, która przekroczyła wszystkie prądy oceaniczne, wszystkie pasma górskie i wszystkie bariery biologiczne. Tą substancją jest plastik”. Tymi słowami przedstawicielka Platformy Obywatelskiej ALLATRA, Oli Kotyk, otworzyła prezentację, zachęcając uczestników do bliższego przyjrzenia się temu, z czym większość ludzi styka się każdego dnia, niemal się nad tym nie zastanawiając.

Punktem wyjścia do dyskusji był stół zastawiony różnego rodzaju przedmiotami z tworzyw sztucznych — przezroczystymi i nieprzezroczystymi, twardymi i miękkimi, trwałymi i kruchymi. Jak wyjaśniła prelegentka, plastik nie jest jednym materiałem, lecz szeroką kategorią syntetycznych polimerów, do których produkcji wykorzystuje się tysiące różnych dodatków chemicznych. Niemal wszystkie tworzywa sztuczne łączy jednak jedna kluczowa cecha — wyjątkowa trwałość. Według danych Amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska (EPA) praktycznie każdy kawałek plastiku, jaki kiedykolwiek wyprodukowano, nadal istnieje na naszej planecie, jedynie w innej formie.

Następnie prelegentka omówiła skalę i konsekwencje tej trwałości: „W procesie rozpadu z zaledwie jednego grama plastiku może ostatecznie powstać ponad kwadrylion cząstek nanoplastiku — liczba z piętnastoma zerami. Gdy cząstki te trafią do gleby, wody i powietrza, obecnie nie istnieje żadna znana metoda ich usunięcia”.

Przedstawicielka Platformy Obywatelskiej ALLATRA, Oli Kotyk, podczas wydarzenia „Mikro- i nanoplastik: wpływ na zwierzęta i środowisko naturalne”, zorganizowanego przez zespół ALLATRA na Manhattanie w Nowym Jorku

Aby w bardziej przystępny sposób zobrazować problem, Oli zaprosiła na środek sali wolontariusza z publiczności do przeprowadzenia demonstracji na żywo. W szklanych naczyniach na nitkach zawieszono cztery przedmioty: miedziany pręt, pasek magnezu, igłę oraz drewnianą zapałkę. Wolontariusz został poproszony o zbliżenie do zawieszonych przedmiotów najpierw drewnianego patyczka, następnie nożyczek, a na końcu plastikowej słomki. Żaden z przedmiotów nie poruszył się.

Następnie te same przedmioty potarto o wełnianą tkaninę i ponownie zbliżono do zawieszonych obiektów — rezultat pozostał bez zmian. Jednak gdy o wełnę potarto plastikową słomkę i zbliżono ją do zawieszonych przedmiotów, wszystkie cztery zostały do niej przyciągnięte. Publiczność natychmiast rozpoznała to zjawisko: plastik nabrał ładunku elektrostatycznego. Jak wyjaśniła Oli, właśnie ta właściwość może pomagać cząstkom nanoplastiku oddziaływać z żywymi komórkami i zakłócać procesy elektryczne stanowiące podstawę funkcjonowania organizmów żywych.

Środowisko naturalne pod presją

Dr Anastasiya Pashigreva, naukowczyni i przedstawicielka Globalnego Centrum Badawczego ALLATRA, przedstawiła wyniki badań dotyczących biologicznych skutków oddziaływania plastiku. Omówiła wpływ mikro- i nanoplastiku na ekosystemy oceaniczne, dziką przyrodę, owady, zwierzęta gospodarskie, a także zwierzęta domowe.

Dr Anastasiya Pashigreva, naukowczyni Globalnego Centrum Badawczego ALLATRA, podczas wydarzenia „Mikro- i nanoplastik: wpływ na zwierzęta i środowisko naturalne”, zorganizowanego przez zespół ALLATRA na Manhattanie w Nowym Jorku

Swoje wystąpienie rozpoczęła od oceanu — podstawy morskiego łańcucha pokarmowego i jednego z głównych kanałów przenikania nanoplastiku do organizmów żywych. Jak wyjaśniła dr Pashigreva, zooplankton nie jest w stanie odróżnić cząstek mikroplastiku od swojego naturalnego pokarmu, ponieważ mogą one przypominać fitoplankton pod względem wielkości, kształtu, a nawet sygnałów chemicznych.

Następnie zwróciła szczególną uwagę na badanie z 2023 roku przeprowadzone przez Uniwersytet Massachusetts w Amherst we współpracy z Ocean University of China, które wykazało, że wrotki mechanicznie rozdrabniają mikroplastik i wydalają go już w postaci nanoplastiku. Każdy organizm może przy tym wytwarzać nawet 366 tysięcy nanocząstek dziennie.

„Nie mamy do czynienia ze statycznym problemem zanieczyszczenia” — zauważyła dr Pashigreva. „Mamy do czynienia z procesem, który sam się wzmacnia”.

Następnie zanieczyszczenie szybko rozprzestrzenia się w całym łańcuchu pokarmowym. Cząstki mikroplastiku wykryto w nawet 96 procentach przebadanych próbek sardynek, w ponad 90 procentach badanych sardeli, a także w przewodzie pokarmowym i skrzelach 88 procent przeanalizowanych ryb.

Równie niepokojąca sytuacja dotyczy populacji ptaków. Tylko w Ameryce Północnej w ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat zniknęło około trzech miliardów ptaków — niemal jedna czwarta całej populacji kontynentu. Dr Pashigreva przytoczyła przypadek obrazujący skalę tego kryzysu:

„Z żołądka dziewięćdziesięciodniowego pisklęcia burzyka bladonogiego wydobyto łącznie 403 fragmenty plastiku. Ptak nigdy wcześniej nie latał ani nie wypływał na morze. Zginął przez plastik, którym jego rodzice karmili go od chwili wyklucia, biorąc go za ryby”.

Pod coraz większą presją znajdują się również zapylacze. Od połowy XX wieku populacje pszczół w Europie i Stanach Zjednoczonych zmniejszyły się o ponad 30 procent. Ich spadek liczebności stanowi jedną z najpoważniejszych zmian ekologicznych współczesnej epoki, ponieważ pszczoły zapylają około 75 procent upraw rolnych i 90 procent dziko rosnących roślin kwitnących.

Sesja pytań i odpowiedzi podczas wydarzenia „Mikro- i nanoplastik: wpływ na zwierzęta i środowisko naturalne”, zorganizowanego przez zespół ALLATRA na Manhattanie w Nowym Jorku

Dr Pashigreva wyjaśniła, że cząstki nanoplastiku mogą przenikać do organizmu pszczoły przez kutikulę i w ciągu zaledwie trzech dni docierać do mózgu, powodując mierzalne zaburzenia pamięci, orientacji przestrzennej i nawigacji.

„Kiedy pszczoły tracą zdolność orientacji w przestrzeni, nie pamiętają, gdzie zbierały nektar, i nie potrafią odnaleźć drogi do ula, tracimy nie tylko pszczoły. Tracimy fundament naszego systemu żywnościowego” — dodała.

Dla wielu uczestników szczególnie bliski i osobisty okazał się temat zwierząt domowych. Cząstki mikroplastiku wykryto w narządach ponad 70 procent przebadanych kotów i psów, a badania karm dla zwierząt przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazały znaczne zanieczyszczenie plastikiem zarówno karm dla kotów, jak i dla psów.

„Wasze zwierzęta domowe mogą należeć do najbardziej narażonych organizmów żywych na Ziemi” — zauważyła dr Pashigreva. „W bardzo realnym sensie stanowią one system wczesnego ostrzegania. Kiedy obserwujemy wzrost zachorowań na choroby tarczycy, nowotwory i zaburzenia rozrodcze u zwierząt domowych, powinniśmy zastanowić się, co ich organizmy próbują nam przekazać”.

Na zakończenie podzieliła się refleksją, która znalazła głęboki oddźwięk wśród uczestników:

„Zwierzęta nie mogą mówić we własnym imieniu. Pszczoły, które tracą zdolność odnajdywania drogi do ula, nie mogą nam powiedzieć, co się z nimi dzieje. Pisklę burzyka, którego żołądek jest wypełniony plastikiem, nie może złożyć świadectwa przed ustawodawcami. Ale my wiemy. A skoro wiemy, spoczywa na nas odpowiedzialność”.

Obecne rozwiązania i ich ograniczenia

Przedstawiciel Platformy Obywatelskiej ALLATRA, Steven Kasten, omówił ograniczenia niektórych z najczęściej proponowanych rozwiązań problemu zanieczyszczenia plastikiem. Na przykład recykling, często przedstawiany jako kluczowe rozwiązanie, w niektórych przypadkach może przyspieszać fragmentację plastiku zamiast jej zapobiegać.

„Nie możemy rozwiązać tego problemu wyłącznie poprzez recykling” — powiedział Kasten. „Recykling mechaniczny poddaje plastik dokładnie tym oddziaływaniom — wysokiej temperaturze, tarciu i naprężeniom ścinającym — które prowadzą do jego rozpadu. Tworzywa pochodzące z recyklingu mogą uwalniać mikrocząstki łatwiej niż plastik pierwotny, a sam proces recyklingu może generować dodatkowe ilości nanoplastiku”.

Przedstawiciel Platformy Obywatelskiej ALLATRA, Steven Kasten, podczas wydarzenia „Mikro- i nanoplastik: wpływ na zwierzęta i środowisko naturalne”, zorganizowanego przez zespół ALLATRA na Manhattanie w Nowym Jorku

Podobny paradoks można zaobserwować w działaniach mających na celu oczyszczanie oceanów. Szacuje się, że w oceanach znajduje się już około 200 milionów ton plastiku, podczas gdy w ramach prowadzonych akcji udaje się usunąć jedynie około 20 tysięcy ton rocznie, czyli mniej niż 0,01 procent całkowitej ilości.

Wiele systemów oczyszczania działa w warstwach powierzchniowych wód, gdzie występują szczególnie wysokie koncentracje planktonu, ikry ryb oraz larw. Budzi to poważne obawy, ponieważ podczas usuwania odpadów organizmy morskie mogą być nieumyślnie wyławiane lub uszkadzane. Jest to szczególnie istotne, ponieważ plankton stanowi podstawę morskich ekosystemów i odpowiada za produkcję ponad 50 procent tlenu na Ziemi.

Jako bardziej optymistyczny przykład Steven wskazał niedawne uruchomienie przez amerykański Departament Zdrowia i Opieki Społecznej programu STOMP (Systematic Targeting of Microplastics), ogłoszonego 2 kwietnia 2026 roku. W ramach tej inicjatywy w ciągu pięciu lat zainwestowanych zostanie 144 miliony dolarów w badania nad gromadzeniem się mikro- i nanoplastiku w organizmie człowieka, ich skutkami biologicznymi oraz potencjalnymi metodami usuwania tych cząstek. „To ważny krok we właściwym kierunku” — powiedział. „Ale to dopiero początek”.

Steven podkreślił, że przezwyciężenie kryzysu związanego z mikro- i nanoplastikiem będzie wymagało zarówno skoordynowanego wysiłku światowego środowiska naukowego, jak i zasadniczego przemyślenia sposobu opracowywania oraz wdrażania rozwiązań. Przykładowo standardowy proces zatwierdzania leków przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA) może trwać od dziesięciu do piętnastu lat. Przy takim tempie ekosystemy, które już dziś znajdują się pod rosnącą presją, mogą tego po prostu nie wytrzymać.

Sesja pytań i odpowiedzi oraz networking podczas wydarzenia „Mikro- i nanoplastik: wpływ na zwierzęta i środowisko naturalne”, zorganizowanego przez zespół ALLATRA na Manhattanie w Nowym Jorku

Na zakończenie dr Anastasiya Pashigreva zwróciła się do wszystkich uczestników z ważnym przesłaniem: „Pytanie, którym kończymy tę prezentację, nie jest pytaniem retorycznym. Być może jest to jedno z najpilniejszych pytań współczesnej nauki i polityki publicznej: co możemy zrobić? Możemy zacząć od uznania, że problem ten jest zbyt ważny, by go ignorować, i zbyt poważny, by odkładać działania na później”.

Pytanie, które zapadło w pamięć uczestnikom

Wieczór zakończył się długą i żywą sesją pytań i odpowiedzi. Ostatnie pytanie zadał Julian Flores, student ostatniego roku Uniwersytetu Fordham. Zapytał prelegentów, jak wyjaśniliby sześcioletniemu dziecku znaczenie kryzysu związanego z mikro- i nanoplastikiem w sposób, który naprawdę mogłoby zrozumieć.

Sesja pytań i odpowiedzi oraz networking podczas wydarzenia „Mikro- i nanoplastik: wpływ na zwierzęta i środowisko naturalne”, zorganizowanego przez zespół ALLATRA na Manhattanie w Nowym Jorku

Dzieląc się swoimi refleksjami po wydarzeniu, Julian powiedział, że głęboko poruszyła go myśl, iż wiele rzeczy, które dziś kochamy, może jutro zniknąć z powodu zanieczyszczenia plastikiem. Zwrócił również uwagę, że dla dzieci nasze czyny znaczą znacznie więcej niż słowa. Jego zdaniem przykład dawany przez dorosłych może ostatecznie przekazać dziecku więcej niż jakiekolwiek wyjaśnienia.

Twórca internetowy Randy Baicich, zajmujący się tematyką zdrowia oceanów, który uczestniczył w wydarzeniu, aby przygotować materiały dla swoich kanałów, powiedział, że ten wieczór pozwolił mu spojrzeć szerzej na skalę ekologicznych konsekwencji zanieczyszczenia plastikiem.

Networking podczas wydarzenia „Mikro- i nanoplastik: wpływ na zwierzęta i środowisko naturalne”, zorganizowanego przez zespół ALLATRA na Manhattanie w Nowym Jorku

„Większość mojej pracy koncentruje się na oceanie, dlatego możliwość poznania dziś innych obszarów była dla mnie prawdziwie otwierającym oczy doświadczeniem. Usłyszeć na żywo od osoby głęboko zaangażowanej w te badania o lasach i o tym, jak wszystko jest ze sobą powiązane, jak cierpią ptaki, pszczoły i jak wszystkie te elementy wzajemnie na siebie oddziałują — to było niezwykle poruszające i zmieniło moje spojrzenie na skalę tego problemu”.

Najbardziej zapadł mu jednak w pamięć ekonomiczny wymiar kryzysu związanego ze spadkiem liczebności pszczół: „Jeśli pszczoły cierpią, skutki dla naszej gospodarki sięgają 500 miliardów dolarów. To coś, nad czym na co dzień nawet się nie zastanawiamy”.

Johann Hochtialik, który przybył do Nowego Jorku z karaibskiego państwa wyspiarskiego Grenada, aby wystąpić na forum ONZ, mówił o tym problemie z wyraźnym poczuciem pilności sytuacji.

Networking podczas wydarzenia „Mikro- i nanoplastik: wpływ na zwierzęta i środowisko naturalne”, zorganizowanego przez zespół ALLATRA na Manhattanie w Nowym Jorku

„Globalne wyzwanie związane z mikro- i nanoplastikiem wymaga pilnego poszukiwania rozwiązań”.

Za jedną z najpoważniejszych przeszkód uznał lukę między tym, co jest już znane nauce, a poziomem świadomości społecznej: „Wyniki badań naukowych wciąż nie docierają do ludzi w takim stopniu, w jakim powinny, aby świat wreszcie się obudził i trzeźwo spojrzał na to, co się dzieje”.

Wieczór pozostawił w nim poczucie nadziei i możliwości działania: „Pierwszym krokiem do rozwiązania każdego problemu jest świadomość. Jeśli istnieje problem, najpierw trzeba go sobie uświadomić. A potem pojawi się również rozwiązanie”.

Networking podczas wydarzenia „Mikro- i nanoplastik: wpływ na zwierzęta i środowisko naturalne”, zorganizowanego przez zespół ALLATRA na Manhattanie w Nowym Jorku

ALLATRA składa serdeczne podziękowania Civic Hall za udostępnienie przestrzeni do organizacji tego wydarzenia oraz współudział w jego przygotowaniu. Ich niezmienne wsparcie dla dialogu na temat ochrony środowiska i zdrowia publicznego świadczy o głębokim zaangażowaniu na rzecz aktywności obywatelskiej i dobra społeczności.

O Civic Hall

Civic Hall to nowoczesne centrum zlokalizowane przy Union Square w Nowym Jorku. Powstało w oparciu o prostą ideę łączenia ludzi wokół możliwości rozwoju, współpracy i wspólnego świętowania.

Obecnie działalność Civic Hall koncentruje się na tworzeniu przestrzeni, która pomaga uwalniać potencjał możliwości w miejscu równie różnorodnym jak miasto, w którym się znajduje. Civic Hall udostępnia swoje przestrzenie na szeroką gamę wydarzeń — od programów edukacyjnych i wsparcia dla startupów po wystawy sztuki i przyjęcia weselne. Żadna ambitna inicjatywa nie jest tu uznawana za zbyt śmiałą.

O ALLATRA

ALLATRA to międzynarodowa platforma obywatelska posiadająca centrum badawcze w Stanach Zjednoczonych (Globalne Centrum Badawcze ALLATRA), zajmująca się kompleksową analizą zmian klimatycznych i środowiskowych, badaniem wpływu mikro- i nanoplastiku, a także wspieraniem współpracy międzykulturowej oraz ochroną podstawowych praw i wolności człowieka.

W uznaniu za zaangażowanie na rzecz ochrony środowiska i zachowania wszelkiego stworzenia, w 2024 roku ALLATRA została uhonorowana apostolskim błogosławieństwem Jego Świątobliwości Papieża Franciszka. W 2025 roku Jego Świątobliwość Papież Leon XIV również udzielił apostolskiego błogosławieństwa prezydentce ALLATRA – Marynie Ovtsynovej oraz wszystkim wolontariuszom ruchu.

W sprawach prasowych prosimy o kontakt: [email protected]