АЛЛАТРА НИМА?

Мустақил халқаро олимлар гуруҳи. Табиий офатларнинг экспоненциал ўсишини прогноз қилиш учун математик моделни ишлаб чиқиш

«АЛЛАТРА» Ҳаракатининг тарихи 1990-йилларнинг ўрталарига бориб тақалади. Айни ўша даврда ядро физикаси, астрофизика, космология, геология, геофизика, назарий математика, қариш биологияси, геронтология ва клиник тиббиёт каби кўплаб илмий соҳа мутахассисларидан иборат мустақил халқаро олимлар гуруҳи шаклланди. Ушбу мутахассислар бир қатор йўналишларда, шу жумладан сайёрадаги иқлимий ва геодинамик ўзгаришлар билан боғлиқ муаммоларни ўрганишни ҳам ўз ичига олган кенг кўламли ва фанлараро тадқиқотларни амалга ошириш мақсадида бирлашганлар.

Ушбу илмий гуруҳ юқори даражадаги профессионал малака, холислик ва кенг фанлараро тажрибага эга бўлгани боис, долзарб илмий маълумотларни ҳар томонлама таҳлил қилиш имкониятига эга эди. Бу уларга муҳим корреляцияларни ва ўзаро боғлиқликларни, асосий илмий ҳамжамият уларга эътибор қаратиб, мазкур кўрсаткичларнинг аҳамиятини англаб етишидан анча олдинроқ аниқлаш имконини берди.

Ушбу халқаро илмий гуруҳ эътиборини ўзига қаратган мана шундай муҳим корреляцияларга мисол сифатида 1995 ва 1997–1998 йилларда содир бўлган аномал геодинамик воқеаларни келтириш мумкин. Айтиб ўтилган йилларда дунё бўйлаб турли илмий муассасалар ва тадқиқот институтлари сунъий йўлдошлардан олинаётган кузатув маълумотлари ҳамда гравитацион станция кўрсаткичларига таянган ҳолда, бир-биридан мутлақо мустақил равишда сайёра параметрларидаги кескин ўзгаришларни ва Ер қаърида рўй бераётган аномал геодинамик ҳодисаларни қайд этдилар. Юқорида тилга олинган халқаро олимлар гуруҳи ушбу маълумотларни таҳлил қилиш жараёнида сабаб-оқибат муносабатларини аниқладилар: қайд этилган геодинамик аномалиялар Ернинг турли қатламларидаги жисмоний параметрларда каскадли ўзгаришларни қўзғатувчи триггер вазифасини бажарган.

The most concerning finding for this group of scientists was that the changes triggered by those anomalous events in 1995 and 1997–1998 showed exponential dynamics. Хусусан, олимлар гуруҳи айнан 1995 йилдан бошлаб чуқур фокусли зилзилалар сони ва магнитудаси кескин ўсганини, сайёрада, айниқса океан тубида сейсмик фаоллик ошганини ҳамда Ернинг магнит майдони, атмосфераси ва бошқа қатламларидаги параметрлар шиддат билан ўзгара бошлаганини қайд этдилар.

Ушбу таҳдидли тенденция мазкур халқаро тадқиқотчилар гуруҳида жиддий хавотир уйғотгани сабабли, улар содир бўлган воқеалар сабабларини чуқур ўрганишга киришдилар. Илмий изланишлар жараёнида кузатилган аномалияларнинг келиб чиқиш сабабларини тушунтиришга қаратилган кўплаб назариялар, гипотезалар ва ёндашувлар кўриб чиқилди, шу жумладан Ер қаъридаги ўзгаришлар билан Қуёш тизимида рўй бераётган астрономик жараёнлар ўртасидаги боғлиқлик ҳақидаги гипотеза ҳам.

Ушбу халқаро тадқиқот гуруҳи фаолиятида Игорь Михайлович Данилов муҳим роль ўйнади ва мазкур тадқиқотларда иштирок этганини очиқчасига тан олган жамоанинг ягона аъзоси бўлди. Унинг фанлараро ёндашуви ва ноодатий тафаккури илмий тадқиқотлар йўналишини белгилашда ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлди ҳамда илмий изланишларнинг методологик асосини кенгайтирди, бу эса ўз навбатида иқлимий ва геодинамик жараёнларни ўрганишда янги гипотезаларни шакллантиришга ёрдам берди.

Кенг кўламли маълумотларга асосланган интенсив таҳлилий ишлар натижасида мустақил олимлар жамоаси Ердаги иқлимий ва геодинамик ўзгаришлар темпини прогноз қилиш учун математик модель ишлаб чиқдилар. Модель кўп маротаба текширилгандан сўнг, улар қуйидаги критик аҳамиятга эга фактни тан олишга мажбур бўлдилар: сайёрадаги иқлимий ва геодинамик ўзгаришлар сони ва кучининг қайд этилган экспоненциал ўсишини ҳисобга олса, яқин бир неча ўн йил ичида Ердаги шароитлар ҳаёт учун яроқсиз ҳолга келиши мумкин.

Таъкидлаш жоизки, ушбу тадқиқот гуруҳи томонидан қилинган прогноз ўша даврнинг (1990-йилларнинг ўрталари) асосий илмий ҳамжамияти томонидан тақдим этилган ҳисоб-китоблардан фарқли ўлароқ, иқлим ўзгаришлари сезиларли даражада тезроқ кечишини кўрсатган. Аксарият иқлимшунослар ва бошқа мутахассислар иқлим тизими бир неча асрлар давомида барқарор қолишини тахмин қилган бир пайтда, мазкур олимлар гуруҳи иқлим тизимининг коллапси анча тезроқ — яқин бир неча ўн йил ичида содир бўлади деган хулосага келганлар. 2024 йил ҳолатига мазкур модель томонидан тақдим этилган прогнозлар замонавий кузатувлар билан тасдиқланяпди.

Хусусан, 90-йилларда ташкил топган мустақил олимлар гуруҳи томонидан тақдим этилган прогнозлар, келгуси бир неча ўн йил ичида сайёрамизда қуйидаги ўзгаришлар юз беришини кўрсатган:

1. Атмосфера ва океан ҳароратининг кескин кўтарилиши;
2. Вайронали довуллар ва торнадолар сони ва кучининг ошиши ҳамда улар юзага келадиган ҳудудларнинг кенгайиши;
3. Табиий ёнғинлар сони ва кўламининг ҳаддан ташқари кўпайиши;
4. Шиддатли ёғингарчиликлар ва вайронали тошқинлар сонининг ошиши;
5. Вулқонлар фаоллиги ва кучининг ортиши;
6. Ернинг турли минтақаларида, шу жумладан одатда сейсмик фаоллик кузатилмайдиган ҳудудларда ҳам, сейсмик фаолликнинг экспоненциал ўсиши.

Мустақил тадиқотчилар гуруҳи ушбу иқлимий ва геодинамик ўзгаришларнинг комбинацияси XXI аср бошларидаёқ улкан фалокатга олиб келади деган хавотирли хулосага келишди: экотизимлар глобал даражада вайрон бўлади, озиқ-овқат инқирози юзага келади, илгари ҳисобга олинмаган кўламда ижтимоий-иқтисодий беқарорлик юза келади, одамлар ёппасига қирилиб кета бошлайди, миллиардлаб одамлар эса бошқа ҳудудларга кўчиб ўтишга мажбур бўлишади.

Олимларнинг таъкидлашича, тобора зўрайиб, устма-уст содир бўлаётган иқлим офатларининг каскадли табиати муқаррар равишда критик чегарага олиб келади. Натижада инсоният юзага келаётган хавф ва чақириқларга бардош бера олмайди, чунки улар цивилизациямизнинг мослашиш имкониятларидан устун келади.

Иқлим офатларининг сони ва кучи тобора ортиб бораётгани, шунингдек вазият қандай ривожланишининг эҳтимолий сценарийларига оид батафсил прогностик маълумотларни қуйидаги ҳисоботдан топишингиз мумкин: «Сайёрадаги иқлим офатларининг прогрессияси ва уларнинг ҳалокатли оқибатлари».

Шу тариқа, геодинамик ва астрофизик омилларнинг таҳлилини ҳам ўз ичига олган ҳолис ва фанлараро ёндашув, 90-йилларнинг ўрталаридаёқ мазкур мустақил тадқиқот гуруҳига ҳалокатли табиий офатларнинг сони ва кучи экспоненциал тарзда ўсиши инсоният учун қандай таҳдидларни юзага келтиришини аниқлаш ва чуқур англаб етиш имконини берди. Юзага келган иқлим таҳдиди, муболағасиз, бутун инсоният учун экзистенциал хавф туғдиришини улар деярли 30 йил олдин тушуниб етишган.

Илмий ядро атрофида кўнгиллиларнинг ташаббускор гуруҳини шакллантириш

Келажак авлодлар олдидаги улкан масъулият ва ўз касбий бурчига бўлган садоқат мазкур фанлараро тадқиқот гуруҳи иштирокчиларини сайёрада кузатилаётган геодинамик ва иқлимий аномалияларнинг асл сабабларини аниқлаш, яқинлашиб келаётган ҳалокатли иқлим ҳодисаларини олдини олишга хизмат қиладиган ечимларни топиш ҳамда одамларнинг ҳаётини сақлаб қолиш орқали келажак авлодларга муносиб келажакни таъминлаш вазифасини ўз зиммаларига олишга ундади.

Комплексли ёндашувни амалга ошириш мақсадида тадқиқот гуруҳи тарихий ҳамда маданий манбаларни чуқур таҳлил қилишни бошлади. Бундай қарор, юзага келган геодинамик жараёнларни тушунишга хизмат қиладиган муҳим калитлар, жумладан Ернинг иқлимий цикллари ва уларнинг ўтмишдаги цивилизациялар ривожига кўрсатган таъсирига оид маълумотлар тарихий манбаларда ҳам яширинган бўлиши мумкин деган фикрга асосланган эди.

Тадқиқот кўламининг кенгайиши лойиҳада қатнашаётган иштирокчилар сонининг кўпайишига олиб келди. Ушбу ташаббус нафақат ёш олимларни, балки глобал иқлим ўзгаришлари ва уларнинг яқин келажакда келтириб чиқариши мумкин бўлган хавфли оқибатларидан хавотирланаётган турли касб эгаларига мансуб фаол кўнгиллиларни ҳам ўзига жалб қилди. Илмий ядро атрофида халқаро кўнггиллилар ҳамжамиятининг шаклланиши, турли тиллардаги илмий манбалар ва маълумотларни йиғиш, тадқиқ этиш ҳамда таҳлил қилиш имкониятларини сезиларли даражада оширди.

Қўшилган кўнгиллилар зарур тарихий маълумотларни излашда ёрдам беришди: архив ҳужжатлар, дастлабки манбалар, хроникалар, илмий нашрлар, тарихий материалларни таҳлил қилишди ҳамда антропологик ва археологик тадқиқотлардан олинган маълумотларни текширишда иштирок этишди. Бундан ташқари, улар турли даврларга ва цивилизацияларга оид фольклор, диний ва маданий мерос ҳамда адабий санъат асарларини ўрганиш бўйича ҳам тадқиқотлар олиб боришди.

Ушбу фанлараро ёндашув ва палеоклиматология, археология ва маданий антропология каби турли фан соҳаларидан олинаётган маълумотларни бирлаштириш умумсайёравий ўзгаришлар ҳақида тўлароқ тасаввур шакллантириш учун шароит яратди. Бу эса тадқиқот гуруҳи учун давом этаётган иқлим инқирози шароитида геодинамик ўзгаришларнинг асл сабабларини ўрганишда жуда муҳим аҳамият касб этди.

Халқаро ҳамжамиятга маълумот етказиш заруратини англаш. Асосий мақсадларни белгилаш.

Кейинги тадқиқотлар давомида Ер қаърида ва унинг турли қатламларида содир бўлаётган геофизик аномалияларни чуқур таҳлил қилиш учун халқаро илмий ҳамжамиятни жалб қилиш зарурлиги аён бўлди. Бу иқлимий ва геодинамик ўзгаришларнинг сабаблари ҳақидаги гипотезаларни ядровий физика ва астрофизика соҳалари билан боғлиқ ҳолда текширишга, шунингдек турдош фанлардан олинаётган билимларни интеграция қилишга имкон берар эди. Кузатилаётган иқлимий ва геодинамик ўзгаришларнинг эҳтимолий сабаблари квант физикаси соҳасидаги жараёнлар билан узвий боғлиқ бўлиши мумкинлигини ҳисобга олган ҳолда, маълумотларни биргаликда таҳлил қилиш ва самарали ечимларни ишлаб чиқиш жараёнига ушбу соҳалардаги етакчи мутахассислар ва тадқиқот гуруҳларини жалб қилиш жуда муҳим деб топилди.

Муаммонинг шу қадар мураккаблиги, экзистенциал хавф туғдираётган иқлим таҳдидини самарали бартараф этиш учун бутун инсониятнинг жамоавий илмий салоҳиятини бирлаштириш зарурлигини кўрсатди. Шу боис мавжуд илмий гуруҳ ва уларни қўллаб-қувватлаётган кўнгиллилар олдида савол юзага келди: хавфли иқлимий ва геодинамик ўзгаришларнинг асл сабабларини аниқлаш ҳамда уларни бартараф этишга хизмат қиладиган самарали ечимларни ишлаб чиқиш учун назарий ва амалий илм-фан соҳаларидаги дунёнинг энг кучли мутахассисларини қандай бирлаштириш мумкин?

Деярли дарҳол илм-фан соҳасидаги расмий алоқа каналлари, шунингдек фан ва давлат тузилмаларида шаклланган бюрократик тартиблар бундай вазифани ҳал қилишда кутилган самарани таъминлай олмаслиги аён бўлди. Чунки бу тизимлар ўзгаришларга тез мослаша олмайдиган ва оператив жавоб қайтаришга мўлжалланмаган ёпиқ механизмлар ҳисобланади. Бу эса аниқланган муаммонинг жиддийлигини тезда етказиш, шунингдек уни ҳал қилиш мақсадида олимларни самарали бирлаштириш имкониятларини кескин чеклаб қўйди.

Мавжуд вазиятдан келиб чиқиб, мустақил халқаро олимлар гуруҳи ва уларнинг ташаббусларини қўллаб-қувватлаётган кўнгиллилар ягона тўғри ва мантиқий қарор қабул қилишди: иқлим офатларининг экспоненциал ўсиши ва муаммонинг нақадар жиддий экани ҳақида, энг аввало, жаҳон ҳамжамиятини хабардор қилиш зарур деган хулосага келишди.

Жамиятнинг хабардорлиги ва халқаро ҳамжамиятнинг бу масалага эътибор қаратиши академик доираларда мустақил муҳокамалар бошланишига шароит яратади, шунингдек иқлим муаммосига оид комплексли ечим атрофида глобал даражадаги илмий саъй-ҳаракатларни бирлаштириш имконини беради.

Шу билан бирга, глобал илмий салоҳиятни бирлаштириш йўлида жаҳон жамоасининг парокандалиги ҳам жиддий тўсиқ экани маълум бўлди. Бундан ташқари, ҳалокатли иқлимий ҳодисаларнинг ривожланиш сценарийлари ва жаҳон жамоатчилигининг уларга муносабати бўйича пухта моделлаштириш ишлари олиб борилганидан сўнг, тадқиқотчилар жамиятнинг тарқоқлиги жуда салбий роль ўйнаши мумкин, деган хулосага келишди. Бирлашган ҳамжамиятдан фарқли ўлароқ, стереотиплар, хурофотлар, нохолис муносабат ва маданий тафовутлар таъсирида бўлиниб кетган жамият учун саъй-ҳаракатларни бирлаштириш ҳамда кенг кўламли инқирозли вазиятларни самарали бартараф этиш анча қийин кечади.

Яқинлашиб келаётган иқлим офатлари муқаррар равишда миллиардлаб одамларга таъсир кўрсатадиган кенг кўламли миграцион жараёнларни келтириб чиқаришини тушунган олимлар ва кўнгиллилар инсонпарварлик, ҳамжиҳатлик, ҳамдардлик ва маданиятлараро тушуниш, айниқса яқинлашиб келаётган қийинчиликлар шароитида ниҳоятда муҳим аҳамиятга эга эканини англадилар.

Шу боис, халқаро илмий саъй-ҳаракатларни бирлаштириш зарурати билан бир қаторда, тадқиқотчилар гуруҳи ягона глобал платформани шакллантириш кераклигини тушуниб етдилар. Мазкур платформанинг вазифаси нафақат иқлимни ўрганиш ва иқлим инқирози ҳақида огоҳлантириш, балки турли маданиятлар ва миллатлар ўртасидаги умумий қадриятларини аниқлаш ҳамда ривожлантиришдан иборат бўлиши керак эди. Шунингдек, инсон ҳаётининг универсал қадри ва мисли кўрилмаган иқлим ўзгаришлари ва оммавий миграциялар шароитида ҳам халқаро ҳуқуқий ҳужжатларда, шу жумладан БМТ мақсадларида мустаҳкамланган асосий инсон ҳуқуқ ва эркинликларига қатъий риоя қилиш зарурати алоҳида таъкидланар эди.

Шу тарзда шаклланган халқаро энтузиастлар ва олимлар гуруҳи ўз фаолияти учун учта асосий вазифа векторини ўз ичига олган ягона йўналтирувчи миссияни ишлаб чиқди:

1. Сайёрадаги глобал иқлимий ва геодинамик ўзгаришларнинг сабабларини чуқур ўрганиш ва улар келтириб чиқарадиган хавфларни бартараф этиш бўйича ечимлар излашни бошлаш;
2. Яқинлашиб келаётган иқлим таҳдиди ҳақида халқаро ҳамжамиятни огоҳлантириш ва уни ҳал этиш мақсадида халқаро илмий салоҳиятни бирлаштириш учун шароит яратиш;
3. Инсон ҳаётининг қадри ва глобал муаммолар олдида халқаро ўзаро тушунишнинг муҳимлиги ҳақидаги ғояларни тарғиб қилиш орқали жаҳон ҳамжамиятидаги парокандаликни бартараф этишга кўмаклашиш.

«АЛЛАТРА» халқаро ижтимоий ҳаракатининг яратилиши

Ушбу мақсаддан келиб чиққан ҳолда, олимларга ўз миссиясини амалга оширишда кўмаклашишни истаган кўнгиллилар гуруҳи ўзларининг билим ва кўникмаларидан фойдаланган ҳолда турли лойиҳаларни амалга ошира бошладилар. Ҳар бир иштирокчи ўз касбий тажрибаси, малакаси ва қизиқишларига таянган ҳолда умумий ишга ҳисса қўшишга интилди.

Биринчи ташаббуслардан бири турли мавзуларда китоблар ва мақолалар нашр этишни ўз ичига олган лойиҳалар бўлди. Ушбу ташаббуслардан кўзланган асосий мақсад иқлим муаммоларини ҳал этиш ва умумий таҳдид шароитида жамиятни бирлаштириш зарурлигига жамоатчилик эътиборини қаратиш эди.

Умумий мақсад ва вазифаларни қўллаб-қувватлайдиган ҳамфикрлар доираси кенгайгани сари, фаолиятни расмийлаштириш эҳтиёжи юзага келди. Жамоавий ташаббус натижасида 2011 йил «Лагода» ташкилоти рўйхатдан ўтказилиб, бирлашманинг биринчи расмий шакли сифатида фаолият бошлади. Мазкур ташкилот доирасида тарихий ва маданий йўналишдаги турли ижтимоий лойиҳалар амалга оширилди. Мазкур ташкилот фаолияти асосан маданиятлараро мулоқот ва ўзаро тушунишни мустаҳкамлашга, яъни глобал миқёсда жамият парокандалигини бартараф этишга қаратилган вазифаларни амалга оширишга йўналтирилган эди.

Турли мамлакатлардан қўшилаётган кўнгиллилар сони ортиб боргани сайин, сайёра миқёсида содир бўлаётган иқлимий ва геодинамик ўзгаришларни ўрганиш ҳамда бу ҳақида жамиятни хабардор қилишга қаратилган халқаро лойиҳаларни амалга ошириш имконини берадиган янада кенгроқ ташаббусни яратиш зарурати пайдо бўлди.

Шу мақсадда ўша вақтга келиб шаклланган халқаро жамоа — олимлар, кўнгиллилар ва турли касб мутахассислари — 2012 йил «АЛЛАТРА» Халқаро ижтимоий ҳаракатини тузиш тўғрисида қарор қабул қилдилар. Зарур юридик ва маъмурий таомиллардан сўнг, мазкур ҳаракат 2014 йил расман рўйхатдан ўтди.

2017 йилда «АЛЛАТРА» Ҳаракати иштирокчилари ташкилотнинг бош офисини Киевдан (Украина) Атлантага (АҚШ) кўчириш тўғрисида қарор қабул қилдилар. «АЛЛАТРА» ҳаракати эркинлик ва демократия тамойилларини қўллаб-қувватлаши, АҚШдаги демократик жараёнлар эса Шарқий Европа давлатларига қараганда барқарорроқ деб баҳолангани сабабли, Ҳаракатнинг асосий фаолиятини Америка Қўшма Штатларига кўчириш ҳақида қарор қабул қилинди. «АЛЛАТРА» Халқаро ижтимоий ҳаракати президенти этиб АҚШ фуқароси Марина Овцинова тайинланди.

Шу тариқа, Ҳаракатнинг шаклланиши XX аср охирида иқлим инқирози таҳдидини англаб етган ва уни бартараф этиш бўйича ўз миссияни аниқ шакллантирган халқаро олимлар гуруҳи атрофида бирлашган кўнгиллилар эволюциясининг натижаси бўлди. Ушбу миссия дунё бўйлаб энтузиастлар томонидан қўллаб-қувватланди, чунки улар ҳам сайёрамизни ва ундаги ҳаётни асраб қолиш заруратини англаб етдилар.

90-йилларнинг ўрталарида «АЛЛАТРА»нинг илмий ядроси шаклланган даврдан то ҳозирги кунгача Ҳаракатнинг мақсадлари, тамойиллари ва қадриятлари ўзгаришсиз қолмоқда.

«АЛЛАТРА» — бу сайёрамизни асраб қолиш ва иқлим коллапсни олдини олиш мақсадида, ҳозирги ҳамда келажак авлодлар олдидаги масъулият туйғуси асосида бирлашган инсонлар ҳаракати.

«АЛЛАТРА» — энг аввало бошқалар ҳақида қайғуриб ҳаракат қиладиган одамлар. Улар жамиятнинг турли соҳаларида меҳнат қилиб келаётган оддий фуқаролар бўлишига қарамай, асосий фаолияти билан бир қаторда, бўш вақтларида сайёрамизда ҳалокатли иқлим жараёнларининг ривожланишини тўхтатиш, жамиятни келгуси таҳдидлар ҳақида огоҳлантириш ҳамда ушбу долзарб муаммони ҳал қилиш йўлида жаҳон ҳамжамиятини бирлаштиришга бор кучларини ва саъй-ҳаракатларини йўналтирадилар.

Ҳаракат фаолиятининг формати

«АЛЛАТРА» ҳаракати марказлашмаган шаклда фаолият юритади ва унда бирортa иерархик бошқарув тизим мавжуд эмас. Айрим давлатларда Мувофиқлаштириш марказлари фаолият юритади — бу ташаббусларни биргаликда амалга ошириш учун тажриба ва билим алмашиш мақсадида бирлашган кўнгиллилар уюшмаси. Мувофиқлаштириш марказларининг асосий вазифаси — Ҳаракат иштирокчилари ўртасида халқаро миқёсда тажриба ва фикр алмашишни таъминлаш. Жойлардаги Ҳаракат кўнгиллилари умумий мақсадга эришиш йўлида амалга ошириладиган лойиҳа ва ташаббуслар бўйича қарорларни мустақил равишда қабул қиладилар.

«АЛЛАТРА» Ҳаракатида ҳеч қандай молиявий мажбуриятлар, аъзолик бадаллари ёки мажбурий қоидалар йўқ. Кўнгиллилар ўз фаолиятларини шахсий истакларига мувофиқ ташкил қиладилар ва бошқа иштирокчиларнинг тажрибасини инобатга олган ҳолда уни доимий равишда такомиллаштириб борадилар.

Иштирокчиларнинг шахсий мафкуравий, диний ёки сиёсий қарашларига Ҳаракат аралашмайди. Ўз навбатида иштирокчиларнинг шахсий қарашлари Ҳаракатнинг мақсадлари ва фаолият йўналишларига таъсир кўрсатмайди.

Дунёқараши, эътиқоди ёки фалсафий қарашларидан қатъи назар, барча «АЛЛАТРА» иштирокчиларини бирлаштириб турадиган ягона омил — глобал иқлим инқирози мавзусининг аҳамиятини англаш. Хусусан:

• бугун Ерда содир бўлаётган ўзгаришларнинг бутун мажмуаси сабабларини янада чуқурроқ ўрганиш,
• халқаро ҳамжамиятни иқлим ўзгаришларининг ҳақиқий кўлами ҳақида хабардор қилиш,
• очиқ илмий музокараларга кўмаклашиш ва юзага келган иқлим таҳдидига қарши курашиш йўлларини излаш.

Бундан ташқари, «АЛЛАТРА» Ҳаракати демократик қадриятлар ва инсон ҳуқуқларини қатъий ҳимоя қилади, ҳар бир шахснинг қадр-қиммати ва эркинлигини энг юксак қадрият сифатида эътироф этади. «АЛЛАТРА» сўз эркинлиги, йиғилиш эркинлиги ва бошқа асосий ҳуқуқларни соғлом жамиятнинг ажралмас қисми деб ҳисоблайди.

Ушбу қадриятларни оммалаштириш мақсадида «АЛЛАТРА» халқаро онлайн-конференциялар ташкил этади, турли медиа платформалар орқали маърифий ишларини олиб боради, ҳужжатли фильмлар яратади ва бу маълумотларни 150 дан ортиқ тилларда тарқатади. Шу йўл орқали ҳаракат демократик тамойилларнинг аҳамияти ҳақида жамоатчиликни хабардор қилишга интилади, одамларни очиқ мулоқотга ва глобал муаммоларга биргаликда ечим излашга жалб қилади.

Иқлим ўзгариши муаммосини ўрганишда «АЛЛАТРА»нинг методологик ёндашувидаги прогностик аниқлик

«АЛЛАТРА»нинг ноёб ва мустақил позицияси унга нафақат иқлим ва геодинамик ўзгаришлар мавзусини, балки замонавий жамият учун долзарб бўлган кенг кўламли масалаларни ҳам холис тарзда ўрганиш имконини берадиган автоном платформа сифатида фаолият юритишга шароит яратади. Ҳаракат фаолиятининг демократик вектори тематик чекловларсиз, стереотипларсиз ёки ташқи манфаатлар таъсирисиз илмий мунозараларни рағбатлантиради, бу эса ўз навбатида самарали фанлараро халқаро мулоқотга замин яратади.

Иқлим ўзгаришларини ўрганишда «АЛЛАТРА» иштирокчилари томонидан қўлланилаётган холис ва объектив ёндашув ўз самарадорлигини ҳамда юқори прогностик аниқликни намойиш этди. Хусусан, 2014 йилнинг ўзидаёқ Ҳаракат томонидан иқлимга оид кўп йиллик тадқиқотлар натижаларига асосланган прогнозларни ўз ичига олган ҳисоботдан лавҳалар нашр қилинган эди.

Ушбу ҳужжатда баён этилган асосий прогнозларга кўра, яқин бир неча ўн йил ичида дунё глобал иқлим вазиятининг кескин ёмонлашиши, иқлим офатларининг сони ва кучининг ортиши, иқлим қочоқларининг умумий сони эса кескин кўпайишига дуч келади.

Таъкидлаш жоизки, 2014 йил мазкур хавотирли маълумотлар асосий илмий ҳамжамият томонидан шубҳа билан қарши олинган, чунки ўша пайтдаги стандарт илмий тахминлар ва прогнозлар яқин бир неча ўн йил учун анча оптимистик манзарани тақдим этган эди. Ўша пайт фақат баъзи олимларгина келтирилган маълумотларнинг аҳамиятини англаб, лойиҳага қўшилишган.

Ҳозирги вақтга келиб эса экспертлар ҳамжамиятида бу борадаги шубҳалар аста-секин йўқолиб боряпди. Мутахассислар нафақат ўзларининг аввалги тахминлари етарли аниқликка эга бўлмаганини очиқ тан олиб, таъсир қилувчи қўшимча омиллар мавжуд бўлиши мумкинлигини таъкидлашмоқда, балки иқлим ўзгаришлари илгари тахмин қилинганидан анча тез кечаётганини қайд этмоқдалар. Бунинг сабаби шундаки, улар «АЛЛАТРА» олимлари огоҳлантирган ўзгаришлар ва воқеалар ҳайратланарли даражадаги аниқлик билан амалга ошиб бораётганини ўз кўзлари билан кўрмоқдалар.

2024 йилга келиб, иқлим воқеалари ривожида кузатилаётган танқидий тенденция «АЛЛАТРА» Ҳаракати ва олимлар гуруҳи томонидан 10 йил аввал тақдим этилган прогнозларга тўлиқ мос келаётганини ишонч билан таъкидлаш мумкин.

АЛЛАТРА ТВ ЛОЙИҲАСИ

«АЛЛАТРА» Ҳаракатининг фаолияти кенг кўламли кўнгилли лойиҳаларни ривожлантириш учун катализатор сифатида хизмат қилган бўлиб, улар орасида АЛЛАТРА ТВ алоҳида ўрин тутади. Ушбу лойиҳа кўплаб тилларда эфирга чиқадиган каналлар экотизимига эга бўлган инновацион, мустақил медиа платформа бўлиб, унда кўнгилли иштирокчилар турли йўналишлардаги медиа ташаббусларини амалга оширадилар.

АЛЛАТРА ТВ-нинг ўзига хос жиҳати шундаки, унинг контенти турли касб эгалари томонидан яратилади, улар орасида ҳатто медиа соҳага ҳеч қандай алоқаси бўлмаганлар ҳам бор. Лекин иштирокчилар режалаштирилган ташаббусларни амалга ошириш ва биргаликда дунёнинг турли тилларида ижтимоий аҳамиятга эга бўлган контент яратиш учун зарур кўникмаларни мустақил равишда ўзлаштириб, кўнгилли асосда бир-бирларини ўқитадилар.

АЛЛАТРА ТВ турли контент форматларини тақдим этади, жумладан блоглар, жонли эфирлар, янгиликлар, анимацион ҳамда ҳужжатли фильмлар ва ҳоказо.

АЛЛАТРА ТВ — кўп қиррали ахборот платформаси бўлиб, у Ҳаракатнинг асосий миссияси — иқлим муаммоларини ҳал этишга бевосита ёки билвосита боғлиқ бўлган кенг мавзулар доирасини қамраб олади. АЛЛАТРА ТВ контенти таркибига нафақат тўғридан-тўғри иқлимий тадқиқотларга доир материаллар, балки тарих, маданиятшунослик, археология, диншунослик, социология, иқтисодиёт, психология, фалсафа ва бошқа кўплаб йўналишлар ҳам киради.

Ушбу маълумотлар замонавий жамият ривожи учун муҳим аҳамиятга эга бўлгани сабабли, уларнинг бир қисми АЛЛАТРА ТВнинг турли кўрсатувлари орқали оммага етказиб борилган.

АЛЛАТРА ТВ-нинг ўзига хос хусусияти — турли хил тарихий, маданий ва диний ҳодисаларга мустақил ва ноанъанавий қарашни тақдим этишида. Бундай ёндашув аудиторияга анъанавий парадигмалардан ташқарига чиқадиган таҳлилларни кўриш ва долзарб масалалар юзасидан очиқ муҳокама олиб бориш имконини беради. Барча видеоматериаллар турли давлат ва маданият вакиллари ташаббуси билан яратилаётгани боис, у битта нуқтаи назар билан чекланмай, фикрларнинг кенг спектрини эркин ифода этилишига шароит яратади. АЛЛАТРА ТВ муҳокама қилинадиган мавзуларнинг очиқлигини ва хилма-хиллигини таъминлайди.

Форматларининг хилма-хиллиги АЛЛАТРА ТВ-га муҳим маълумотларни дунёнинг турли аудиториясига самарали етказиш имконини беради, бу эса иқлим муаммолари ҳақида хабардорликни оширишга ва уларни ҳал қилишда фаол иштирокни рағбатлантиришга хизмат қилади.

АЛЛАТРА ТВ иқлим воқеаларини гувоҳлар кўзи билан ёритиш учун оммавий майдон яратишда кашшоф бўлди. Mainstream оммавий ахборот воситаларида бундай ташаббуслар пайдо бўлишидан анча олдин, АЛЛАТРА ТВ экстремал об-ҳаво ҳодисаларига бевосита дуч келган одамларга сўз бериб, жаҳон ҳамжамиятига дунёнинг турли бурчакларида иқлим билан нималар содир бўлаётганини биринчи манба орқали билиб олиш имконини яратди. Бундан ташқари, АЛЛАТРА ТВ биринчи бўлиб иқлим ҳодисалари ҳақида тезкор янгиликлар тарқатиш амалиётини йўлга қўйиб, жамоатчиликни оператив ва ишончли маълумот билан таъминлаб келди..

Дунёнинг турли минтақаларида юз бераётган иқлим офатлари ҳақида АЛЛАТРА ТВ платформасида ёритилаётган маълумотлар кўпинча бошқа мамлакатлар аҳолиси учун янги маълумот сифатида намоён бўлиши алоҳида аҳамиятга эга. Томошабинлар сайёрада кечаётган глобал иқлим ўзгаришларининг прогрессияси ҳақида яхлит тасаввурга эга бўлишлари ва уни кузатишлари мумкин. АЛЛАТРА ТВ-да эфирга узатиладиган бундай кўрсатувлар томошабинларга иқлим ўзгаришлари дунёнинг турли минтақаларига қандай таъсир қилаётгани ҳақида тўлиқроқ тасаввур ҳосил қилиш имконини беради ҳамда долзарб иқлим муаммоларини чуқурроқ тушуниш учун муҳим маълумот ва зарур контекстни тақдим этади.

Қайд этиш жоизки, Ҳаракат бошида турган олимларнинг кўпчилиги касбий фаолиятининг ўзига хос хусусиятлари ва хавфсизликка оид сабаблар туфайли оммавий тадбирларда очиқ иштирок эта олмаган. Бу вазиятда ягона истисно — Игорь Михайлович Данилов бўлди. У дастлабки олимлар гуруҳи таркибида бўлиб, айнан мана шу гуруҳ атрофида кейинчалик «АЛЛАТРА» Халқаро ижтимоий Ҳаракатини яратиш ташаббусини илгари сурган кўнгиллилар жамоаси шаклланган.

Игорь Михайлович оммавий фаолиятга қадам қўйиш нафақат унинг обрўсига салбий таъсир кўрсатиши, балки янада жиддий хавф-хатарларни ҳам келтириб чиқариши мумкинлигини жуда яхши тушунган. Лекин шу билан бирга, у инсоният дуч келаётган иқлим таҳдидининг кескинлигини ва бу хавфни бартараф этиш учун тадқиқотларни давом эттириш зарурлигини ҳам чуқур идрок этган. Шу боис у мазкур йўналишда очиқ фаолиятни онгли равишда танлади. У инсоният хавфсизлигини шахсий хавфсизликдан устун қўйди.

Игорь Михайлович Данилов интервью ва муҳокамаларда фаол иштирок этиб, АЛЛАТРА ТВ-да кенг танилган иштирокчилардан бирига айланди. Унинг фаолияти иқлимшунослик соҳасидаги изланишларга янги йўналиш бериб, жамиятда очиқ мулоқот учун зарур шароит яратди. Бу эса аҳолини долзарб ғоялар билан таништириш, иқлим муаммоларини ўрганишга жалб қилиш ва илмий ташаббусларни қўллаб-қувватлашга хизмат қилди. Натижада мустақил олимлар ўз изланишларини давом эттириш ва ушбу йўналишда ташаббус кўрсатиш имкониятига эга бўлдилар, бу эса иқлим ўзгаришлари ҳақидаги билимларни янада чуқурлаштиришга замин яратди.

Игорь Михайлович томонидан оммавий майдонда овоза қилинган маълумотлар иқлим тадқиқотлари контекстида илм-фан ҳамжамияти учун ҳам, кенг жамоатчилик учун ҳам янги ориентирлар бериб, муҳим муҳокамалар ва ташаббуслар учун прецедентлар яратди.

Ҳаракат иштирокчиларининг фаол кўнгилли меҳнати туфайли АЛЛАТРА ТВ видеоконтенти турли тилларга оператив тарзда таржима қилиниб, бутун дунё бўйлаб томошабинларнинг кенг аудиториясига етказилмоқда. АЛЛАТРА ТВ — бу «АЛЛАТРА» иштирокчилари турли мамлакатларда амалга ошираётган кўплаб лойиҳалардан фақат биттаси, холос.

Кўнгиллиларнинг саъй-ҳаракатлари билан АЛЛАТРА ТВ контенти турли онлайн-платформалар ва ижтимоий тармоқлар орқали бутун дунё бўйлаб 150 дан ортиқ тилларда тарқатилмоқда. Иштирокчилар иқлим ўзгаришига оид асосий масалалар муҳокама қилинадиган халқаро конференцияларни ўз ташаббуслари билан ташкил этиб, уларда фаол иштирок этмоқдалар. Улар мазкур соҳадаги етакчи олимлар ва мутахассислар билан интервьюлар ўтказиб, ҳужжатли фильмлар ва турли форматдаги медиаконтент яратадилар. Бу эса иқлим ўзгариши муаммоларига оид глобал хабардорликни оширишга ва барқарор ривожланиш масалаларидаги халқаро мулоқотни қўллаб-қувватлашга хизмат қилади. «АЛЛАТРА» кўнгиллиларининг фаолияти демократик қадриятларга садокати, ошкоралик, иқлим муаммоларини ҳал қилиш ҳамда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишдаги жасорати учун халқаро ҳамжамият томонидан юксак баҳоланмоқда

«АЛЛАТРА» кўнгиллиларининг «Бунёдкор жамият» лойиҳасида иштирок этиши

«АЛЛАТРА» Ҳаракатининг халқаро миқёсда тан олиниши ва унга бўлган қизиқиш ошиб бориши билан бирга, ўхшаш мақсадлар ва қадриятларга эга бўлган бошқа ташаббуслар билан ҳамкорлик доираси ҳам табиий равишда кенгайди. Муҳим ҳамкорлардан бири «Бунёдкор жамият» халқаро лойиҳаси бўлди.

Лойиҳа глобал инқирозларни ҳал этишга қодир бўлган комплекс ечимларни таклиф этадиган, шунингдек урушлар, можаролар, зўравонлик, қашшоқлик ва очликка барҳам берилган келажакни яратишни кўзда тутадиган «бунёдкор жамият» деб номланган жамиятнинг янги модели ҳақидаги муҳокамалар асосида шаклланган. Лойиҳанинг асосий мақсади — инсоният тез ва тинч йўл билан эволюцион ривожланишнинг янги босқичига ўтишига имконият яратиб берадиган жамият моделини ишлаб чиқиш. Яъни ҳар бир инсоннинг хавфсизлиги, саломатлиги, фаровонлиги ва ҳар томонлама камол топишига қаратилган жамиятни барпо этишдир.

«Бунёдкор жамият» халқаро лойиҳаси ташаббуси АҚШда юзага келган бўлиб, бугунги кунда бутун дунё бўйлаб умуминсоний қадриятларга асосланган жамиятни барпо этиш ғоясини қўллаб-қувватлайдиган миллионлаб одамларни бирлаштиради. «Бунёдкор жамият» лойиҳасида фойдаланилаётган Ердаги иқлимий ва геодинамик ўзгаришларнинг табиатига оид маълумотлар «АЛЛАТРА» Ҳаракати олимлари ва фаоллари томонидан амалга оширилган тадқиқотларга таянади.

Ўз автономиясини сақлаган ҳолда, «АЛЛАТРА» ва «Бунёдкор жамият» иқлимий таҳдидлар ҳақида дунё ҳамжамиятини хабардор қилиш йўлида бир-бирларининг саъй-ҳаракатларини самарали тарзда тўлдириб келмоқда. «АЛЛАТРА» кўнгиллилари «Бунёдкор жамият» лойиҳаси платформасида ташкил этилган кўплаб ташаббусларда: иқлим ўзгариши бўйича хабардорликни ошириш ва умуминсоний қадриятларни тарғиб қилишга қаратилган турли форумларда, конференцияларда ва бошқа тадбирларда фаол иштирок этдилар.

«Бунёдкор жамият» платформасида «Глобал инқироз» номи остида ташкил этилган бир қатор йирик онлайн-форумлар кўнгиллиларнинг саъй-ҳаракатлари билан дунёнинг 150 тилига таржима қилинди. Бу иқлим ҳақидаги муҳим маълумотларни глобал аудиторияга етказиш ва бугунги кунда инсоният дуч келаётган глобал муаммоларга жавоб излашда жаҳон ҳамжамиятини сезиларли даражада фаоллаштиришга имкон берди.

БАДИИЙ КИТОБЛАР БЎЙИЧА ТЕЗИС

РАЦИРС ташаббуси билан чоп этила бошланган туҳматли мақолаларда «АЛЛАТРА»га қарши илгари сурилаётган айбловлар орасида бадиий китоблардаги матнларга мурожаат қилиш ҳолатлари кузатилади. Журналистлар ушбу асарларни қасддан Ҳаракат билан боғлаб, Ҳаракат обрўсига путур етказиш мақсадида уларнинг мазмунини атайлаб бузиб талқин қиладилар.

«АЛЛАТРА»ни дискредитация қилишга қаратилган мақсадли кампания доирасида чоп этилаётган туҳматли нашрлар муаллифлари ушбу халқаро Ҳаракатнинг моҳияти ва унинг кўп қиррали фаолиятини атайин яшириб, эътиборни сунъий равишда фақат айрим бадиий китобларга қаратмоқда. Таъкидлаш жоизки, мазкур китоблар «АЛЛАТРА» Ҳаракати ташкил этилганидан ҳам, ундан аввал фаолият юритган «Лагода» ташкилотига асос солинганидан ҳам анча олдин иқлим масалаларига жамоатчилик эътиборини жалб қилишга қаратилган ташаббуслардан бири сифатида нашр этилган. Халқаро Ҳаракатнинг мафкураси ва серқирра фаолиятини бир нечта бадиий асарлар доирасигача торайтириш — ҳатто мантиқий нуқтаи назаридан ҳам мутлақо бемаъни бўлиб, ушбу туҳмат кампанияси ташаббускорлари томонидан маълумотлар қасддан бузиб кўрсатилгани ва нотўғри талқин қилинаётганидан далолат беради.

Биринчидан, шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, бадиий адабиёт «АЛЛАТРА» Ҳаракатининг мафкураси сифатида қаралиши мумкин эмас ва амалда ҳам бундай мақомга эга эмас. ХИҲ «АЛЛАТРА» Низомида ҳам ҳеч қандай бадиий асарларга оид эслатмалар йўқ. Ҳаракатнинг мақсад ва вазифалари унинг Низомида аниқ белгилаб қўйилган.

Ижтимоий ҳаракатларнинг шаклланиши ва ривожланиши — жуда кўп омиллар билан боғлиқ бўлган мураккаб ижтимоий жараён. Ушбу жараённи битта адабий манбанинг таъсири билан изоҳлаш эса ҳеч қандай асосга эга бўлмаган қўпол соддалаштириш ҳисобланади. Турли миллат, дин, касб ва қарашларга мансуб 180 та давлатдан одамларни бирлаштирган халқаро ҳаракатнинг мафкураси битта муаллифнинг бадиий асари билан белгиланиши мумкин деган фикрнинг ўзи асоссиз, мантиққа зид ва манипулятив характерга эга бўлган бемаънилик. Бундай айбловлар халқаро ҳуқуқий ҳужжатларда мустаҳкамланган инсон ҳуқуқлари, сўз эркинлиги ва бирлашиш эркинлиги каби асосий тамойилларга зид.

РАЦИРС томонидан «АЛЛАТРА»га қарши олиб борилаётган дезинформация кампанияси доирасида айрим бадиий асарларнинг ижтимоий ҳаракатга кўрсатган таъсири ҳақидаги даъволар қасддан бўрттирилиб, ҳатто уларни жиноий мазмунда талқин қилишга уринишлар ҳам кузатилмоқда. Аслида мазкур асарлар умуман бундай таъсир кўрсатиши мумкин эмас. Бундан ташқари, тилга олинаётган бадиий асарлар жамоатчилик эътиборини ижтимоий ва иқлим муаммоларига қаратиш, китобхонда эмоционал интеллектни, шу жумладан ўз-ўзини назорат қилиш ва танқидий фикрлаш каби кўникмаларни ривожлантириш мақсадида яратилган. Бундай мақсад эса қонуний ва ижтимоий аҳамиятга эга бўлиб, фикр билдириш эркинлиги ҳуқуқи билан ҳимояланган.

Шуни ҳам таъкидлаш жоизки, бадиий асарлар ва уларда қўлланилган адабий усуллар муаллиф эътиқодини тўғридан-тўғри ифодалайди деб талқин қилиниши мумкин эмас. Бадиий адабиётнинг ўзи ўйдирмага асосланган жанр ҳисобланади. Ҳар бир китобнинг бошида қаҳрамонлар ва воқеалар ўйдирма экани муаллиф томонидан алоҳида қайд этилгани эса реал ҳаёт билан бадиий фантазия ўртасида аниқ чегара ўрнатади. Қолаверса, ҳозирги фаолияти ва мақсадларига умуман алоқаси бўлмаган бадиий ўйдирмага таяниб, бутун бир ташкилотни дискредитация қилишга ва ҳатто жиноий жавобгарликка тортишга уриниш нафақат халқаро ҳуқуқий ҳужжатларда ва миллий конституцияларда мустаҳкамланган сўз эркинлиги ва фикр билдириш эркинлиги тамойилларига, балки оддий мантиққа ҳам зид келади. Бундан ташқари, агар бадиий асарлар қонун билан белгиланган чекловларни — мисол учун зўравонликка чақириқ ёки нафрат қўзғатиш каби ҳолатларни ўз ичига олмаса, бундай асарлар цензурага тортилмайди.

«АЛЛАТРА»га қарши ёзилган туҳматли мақолаларда муаллифлар атайин «фрейминг» деб аталадиган манипулятив усулдан фойдаланадилар. Бу — аудитория маълумотни қандай қабул қилиши ва талқин қилишига таъсир кўрсатадиган тарзда маълумотни тақдим этиш усули. Фрейминг усули узатилаётган маълумот контексти унинг маъносини ва идрок этилишини сезиларли даражада ўзгартиришига асосланади. Шу боис фрейминг — одамларнинг маълумотни тушуниши ва унга қандай муносабат билдиришига кучли таъсир қиладиган манипулятив восита ҳисобланади. Журналистлар «АЛЛАТРА» ва унинг иштирокчиларига қарши айнан мана шу манипулятив усулдан фойдаланадилар. Улар бадиий китоблардан олинган ва бузиб талқин қилинган лавҳаларни, Ҳаракат ҳақидаги ёлғон маълумотларни ва ўзларининг субъектив изоҳларини бирлаштириб, барчасини гўё холис фактлар сифатида тақдим этадилар. Аслида бундай «маълумотлар» ҳеч қандай асосга эга бўлмаган ёлғондан бошқа нарса эмас. Бундай ёндашув аудитория ишончидан қўпол суистеъмол қилиш, «АЛЛАТРА» Ҳаракатининг қонунга итоаткор иштирокчиларини обрўсизлантириш ҳамда инсон қадрини ҳимоя қилишни ўз ичига олган инсон ҳуқуқларини ва эркинликларини тартибга соладиган халқаро қонунчилик меъёрларини бузиш деб баҳоланади.

«БУНËДКОР ЖАМИЯТ» ЛОЙИҲАСИ ҲАҚИДАГИ ТЕЗИС

РАЦИРС агентлари томонидан ишлаб чиқилган ягона қолип асосида яратилган «АЛЛАТРА» ҳақидаги туҳматли мақолаларда, «АЛЛАТРА»нинг «Бунёдкор жамият» лойиҳаси билан боғлиқлиги ҳақидаги «айбловлар» ҳам келтирилган. Шу билан бирга «Бунёдкор жамият» лойиҳасининг асл моҳияти бутунлай бузиб кўрсатилган ва мутлақо нотўғри талқин қилинган. Журналистлар «Бунёдкор жамият»га нисбатан ўзлари тўқиб чиққан таърифни келтирган бўлиб, бу таъриф лойиҳанинг расмий манбаларида ҳам, унинг ғояси, мақсад ва вазифаларида ҳам ҳеч қачон учрамаган. Улар «Бунёдкор жамият» лойиҳасидаги ғояларни юқорида айтиб ўтилган бадиий китобларнинг лавҳалари билан бирлаштириб, «АЛЛАТРА»ни қоралаш учун зарур бўлган ўз хулосаларини қўшган ва яна манипулятив фрейминг техникасидан фойдаланганлар.

Яъни, аввалига журналистлар, афтидан РАЦИРС риторикасининг таъсири остида, «Бунёдкор жамият» концепцияси ҳақида ҳақиқатга мутлақо тўғри келмайдиган ўзларининг ўйдирма қарашларини шакллантиришган, кейин эса айнан мана шу ўйдирмаларга таяниб, «АЛЛАТРА» Ҳаракатини ушбу ғояларни қўллаб-қувватлашда ва тарқатишда айблашган.

Шуни таъкидлаш жоизки, «Бунёдкор жамият» концепцияси бутун дунё миқёсида ўтказилган кенг қамровли ижтимоий сўровлар жараёнида одамлар томонидан билдирилган эҳтиёжларга жавоб тариқасида шаклланган. Ушбу сўровларда одамлар келажакда жамият қандай бўлишини исташлари ҳақида ўз фикрларини билдирганлар. Вақт ўтиши билан «Бунёдкор жамият» концепцияси ривожланиб, такомиллашиб, мазмун жиҳатдан бойиб борди. Турли соҳа мутахассислари — иқтисодчилар, социологлар, юристлар, маданият арбоблари, сиёсатчилар ҳамда жамоат фаоллари иштирокида турли учрашувлар, давра суҳбатлари ва муҳокамалар ташкил этилган. Бу жараёнларда халқаро даражада тан олинган мутахассислар ҳам иштирок этган. Ушбу тадбирлар давомида мутахассислар барча учун хавфсиз, барқарор ва қулай бўлган жамият моделини яратиш учун энг мақбул ечимларни биргаликда излашган. Муҳокамаларда эркинлик ва демократия тамойилларига асосланган, БМТ идеалларини ифода этувчи барқарор келажак моделлари кўриб чиқилган.

Шу билан бирга, Россиядаги динпараст РАЦИРС ташкилотининг риторикасини такрорлаган журналистлар, ўзларининг туҳматли материалларида лойиҳа иштирокчиларининг фаолиятини қасддан бузиб кўрсатишган. Бунинг учун улар юқорида айтиб ўтилган фрейминг усулидан фойдаланишган. Мисол учун, дезинформацион материалларда аслида бўлганидай «шартсиз базавий даромадни муҳокама қилдилар» деган иборанинг ўрнига, улар атайин «шартсиз базавий даромадни ваъда қилдилар» деган иборани қўллашган. Албатта, «Бунёдкор жамият» лойиҳаси ёки «АЛЛАТРА» Ҳаракатининг расмий манбаларида бундай ваъдалар ҳеч қачон берилмаган.

«КУЛЬТ» ВА «СЕКТА» КАБИ ҲАҚОРАТЛИ АТАМАЛАР БИЛАН СТИГМАТИЗАЦИЯ ҚИЛИШ

РАЦИРС томонидан «АЛЛАТРА»га қарши олиб борилаётган дискредитация кампаниясининг бир қисми — «секта», «культ» ва «апокалиптик культ» каби ҳақоратли ва дегуманизация қилувчи ёрлиқлар орқали Ҳаракатни стигматизация қилиш. Ушбу тезислар РАЦИРС томонидан тайёрланган қолиплар асосида мақоладан мақолага атайин такрорланиб, «АЛЛАТРА» иштирокчилари ҳақида негатив тасаввур шакллантиришга хизмат қилади.

Аслида эса «АЛЛАТРА» Ҳаракатининг фаолияти юқорида келтирилган стигматизация қилувчи атамаларнинг ҳеч қайси таърифларига мутлақо тўғри келмайди. Чунки «АЛЛАТРА» иштирокчилари орасида турли динлар ва конфессиялар вакиллари, шунингдек кўплаб атеистлар, агностиклар ҳамда бошқа турли эътиқод ва қарашларга эга одамлар бор. «АЛЛАТРА» Ҳаракатида иштирок этиш инсоннинг диний ёки ахлоқий қарашлари билан мутлақо боғлиқ эмас, уларга таъсир кўрсатмайди ва бу эътиқодларни белгилаб ҳам бермайди.

Туҳматли материаллар муаллифлари Ҳаракат кўнгиллилари иқлим муаммоларини фаол ёритиб келаётганига таяниб, унга «апокалиптик культ» деган ёрлиқни осиб қўйишга ҳаракат қилишмоқда. Аммо «АЛЛАТРА» Ҳаракати томонидан тақдим этилаётган жиддий иқлимий вазиятга оид маълумотлар фақатгина мустақил илмий тадқиқотларга ҳамда аниқ математик ҳисоб-китобларга асосланади. Айнан мана шу илмий маълумотлар асосида яқин келажакда иқлим офатларининг кўпайиши ва кучайиши ҳақидаги гипотезалар илгари сурилган.

Шуни ҳам алоҳида таъкидлаш жоизки, БМТ ва илмий ҳамжамият вакилларининг сўнгги йиллардаги иқлим вазиятига оид баёнотлари аксарият ҳолатларда «АЛЛАТРА» Ҳаракати томонидан билдирилган хавотирлардан ҳам кескинроқ янграмоқда. Масалан: «Жорий аср инсоният учун сўнгги аср бўлиши мумкин» (А. Гутерриш), «Агар биз ҳаракат қилмасак — цивилизация ҳалокатга юз тутади» (Д. Аттенборо) каби баёнотлар шулар жумласидан. Албатта, бундай баёнотлар БМТни «апокалиптик культ» сифатида тавсифлаш учун ҳеч қандай асос бермайди. «АЛЛАТРА»га нисбатан эса туҳматли материаллар муаллифлари атайин қораловчи ва қўрқинч уйғотувчи атамалардан фойдаланиб, аудиторияда салбий муносабатни юзага келтиришга қаратилган манипулятив эпитетларни қўллайдилар, матнлардан айрим ибораларни ва маълумотларни контекстдан узиб олиб, Ҳаракат ҳақида ўзларига керак бўлган негатив тасаввурни шакллантирадилар.

Туҳматли мақолаларда кўпинча «АЛЛАТРА» Ҳаракати иштирокчилари томонидан овоза қилинган илмий гипотеза билан манипуляция қилинади. Ушбу гипотезада 2036 йилга келиб табиий офатлар инсоният мавжудлигига жиддий таҳдид солиши мумкин бўлган кўламгача зўрайиши мумкинлиги қайд этилган. Худди шу гипотезада сайёрамизда геодинамик фаолликнинг сезиларли даражада ошиши натижасида океан плиталарининг энг юпқа жойларидан бири бўлган Мариана ботиғи ҳудудида магматик фаолликнинг кескин ошиши мумкинлиги ҳақидаги тахмин ҳам келтирилган бўлиб, бу глобал кўламдаги ҳалокатли оқибатларни келтириб чиқариши қайд этилган.

Дезинформация манбалари ушбу гипотезани қасддан бузиб кўрсатадилар. Жумладан, улар тақдим этилган сценарий аслида математик ҳисоб-китоблар, илмий маълумотларнинг таҳлили ҳамда Ерга яқин жойлашган сайёраларда содир бўлган шунга ўхшаш ҳалокатли сценарийларни ўрганиш асосида ишлаб чиқилган гипотеза эканини атайин яширади. Ҳатто бундай сценарийлар фақат эҳтимолий бўлса ҳам, жамият улар ҳақида билишга ҳамда ҳозир рўй бераётган иқлимий ва геодинамик ўзгаришларнинг кўлами ва жиддийлигини тушунишга ҳақли.

Бугунги кунда биз дуч келаётган иқлим инқирози Ердаги шароитларни яшаш учун мутлақо яроқсиз ҳолга олиб келиши мумкинлиги илмий ҳамжамият томонидан тан олинган. Ҳозирги мунозараларда асосий эътибор бу жараён қачон содир бўлишига ҳамда инсоният ушбу хавфни бартараф этиш учун мослашиш механизмларини ишлаб чиқиш қобилиятига қаратилган.

Шуни таъкидлаш жоизки, «АЛЛАТРА» Ҳаракатининг позицияси ҳеч қачон иқлим ўзгаришидаги антропоген омилни инкор этишга қаратилмаган. «АЛЛАТРА» турли нуқтаи назарга эга олимлар учун, шу жумладан, бундай қарашни қўллаб-қувватлайдиган мутахассислар учун ҳам ўз фикрларини баён этиш имконини берадиган очиқ платформани тақдим этган. Бироқ бундай фикрлар доимо фанлараро мулоқот доирасида бўлиб, мавжуд илмий қарашларнинг хилма-хиллигини акс эттириш мақсадида амалга оширилган.

«АЛЛАТРА»нинг илмий ҳамжамияти вакиллари CO₂ ни иқлим ўзгаришига жиддий таъсир кўрсатадиган муҳим антропоген омил сифатида тан олган ҳолда, кузатилаётган кескин иқлим ўзгаришларига ўз ҳиссасини қўшиши мумкин бўлган қўшимча омиллар ҳам мавжуд бўлиши эҳтимолини истисно этмайдилар. Иқлим тизимида қайд этилаётган тезлашган ва кутилмаган коллапс ҳамда аномалиялар сони ва катаклизмлар кучининг ортиши бундай қўшимча омиллар мавжудлигидан далолат беради. Бундай омиллар қаторига геодинамик жараёнлар, жумладан магматик ва вулқон фаоллигининг кучайиши, геотермал иссиқликнинг ортиши ҳамда яқин ва узоқ космик таъсирлар киради.

Шу муносабат билан, «АЛЛАТРА»нинг чақириғи мана шундай эҳтимолий қўшимча омилларни аниқлаш ва ўрганишга, шунингдек уларнинг таъсирини бартараф этиш бўйича ечимлар излашга қаратилган халқаро, мустақил илмий мулоқотни йўлга қўйиш заруратига қаратилган.

РАЦИРС ташаббуси билан бошланган дискредитация кампанияси доирасида «АЛЛАТРА» Ҳаракатини «охирзамон билан қўрқитадиган ва фақат унинг издошлари нажот топишини даъво қилиб, тезда ушбу культга қўшилиш кераклигини тарғиб қиладиган» «апокалиптик культ» сифатида кўрсатишга уринишлар қайд этилмоқда. Бироқ бундай риторика «АЛЛАТРА» Ҳаракати иштирокчилари томонидан ҳеч қачон ва ҳеч қандай контекстда илгари сурилмаган ва илгари сурилиши ҳам мумкин эмас.

Аксинча, иқлим инқирозидан чиқиш йўлини илм-фаннинг турли соҳаларидаги олимларни бирлаштириш ва мавжуд илмий базани ҳам назарий, ҳам техник жиҳатдан интеграция қилиш орқали топиш мумкинлиги доимо таъкидланиб келинган.

«АЛЛАТРА» иштирокчилари — бу энг аввало, яшашни истайдиган, ўз оилалари ва фарзандллари яшашини истайдиган, инсоният эса яшашни давом эттиришини истайдиган ақл-идрокли инсонлар.

Бироқ ҳозирги пайтда Россиянинг РАЦИРС динпараст ташкилоти томонидан Ҳаракатга қарши бошлаб юборилган дискредитация кампанияси иқлим таҳдидининг ўзини қадрсизлантириб, унга «апокалиптизм» ёки «фейк» тамғаларини кўйишга уринияпди.

Иқлим муаммосини атайлаб қадрсизлантириш, уни ҳал қилиш учун халқаро консенсусни шакллантириш ва глобал таҳдидга қарши инсониятни бирлаштириш зарурати билан боғлиқ бўлиши мумкин. Бундай сценарий муқаррар равишда геосиёсий амбицияларни орқага суриб, шошилинч умуминсоний вазифаларни биргаликда ҳал қилиш учун халқаро барқарорлик даврини белгилашни назарда тутади. Воқеаларнинг бундай ривожи, афтидан, демократик институтларга путур етказиш ва халқаро муносабатларни беқарорлаштиришга қаратилган фаолият олиб борадиган айрим гуруҳларга ёқмаслиги мумкин, чунки глобал ҳамкорлик шароитида уларнинг деструктив фаолияти жаҳон ҳамжамиятига тезда фош бўлади.

«АЛЛАТРА» Ҳаракатига қарши олиб борилаётган дискредитация кампанияси доирасидаги деструктив ҳаракатлар БМТ дастурини, халқаро ҳамжамиятнинг иқлим муаммоларини ҳал қилиш борасидаги саъй-ҳаракатларини ҳамда ушбу муаммоларни бартараф этиш йўлларини топишга қаратилган уринишларни қадрсизлантиради. Айниқса, БМТнинг ўзи бу мавзуни янада долзарб қилишга, уни кенг тарғиб этишга ва амалий қадамлар ташлашга чақириб турган бир пайтда. Шу сабабли «АЛЛАТРА» иштирокчилари ўзларининг қонуний демократик ҳуқуқлари бузилаётган вазиятга тушиб қолишяпди, иқлим ўзгариши мавзуси эса жиддий тарзда қадрсизлантириляпди: мазаҳ қилиниб, унинг аҳамияти камситиляпди.

Бундай қадрсизлантириш охир оқибат иқлим муаммоларини бартараф этиш учун бирлашиш жараёнини кечиктиради. Инсоният зарур чора-тадбирларни кўрмаётган бир пайтда эса жуда кўп одамлар иқлим ўзгаришларининг ҳалокатли оқибатларидан келиб чиқадиган ҳақиқий азоб-уқубатларни бошдан кечиришни давом этмоқда.

Шунинг учун иқлим муаммоларини қадрсизлантиришга қаратилган ҳаракатлар бу муаммони ҳал қилишга ҳам, одамлар манфаатларини ҳимоя қилишга ҳам хизмат қилмайди. Аксинча, зўрайиб бораётган иқлим офатлари қаршисида бутун инсоният тушиб қолган вазиятни янада оғирлаштиради.

Игорь Михайлович Даниловга қарши дискредитация кампанияси

Турли мамлакатлардаги журналистлар «АЛЛАТРА» Ҳаракатини дискредитация қилиш учун Россиядаги РАЦИРС динпараст ташкилоти томонидан тайёрланган бир хил диффамацион тезислардан фойдаланишди. Аммо ташкилотни «тамғалаш»нинг ўзи улар учун етарли бўлмаган. Курашни кучайтириш учун уларга ташкилотнинг «лидерини» топиш ёки уни ўйлаб топиш керак эди. Фақат шундан кейин ўша инсонни қоралаб, уни жамият олдида дегуманизация қилиш имкони пайдо бўлиши мумкин эди.

Мазкур ҳолатда адолатсиз дискредитация, дегуманизация ва оммавий ахборот воситаларидаги шафқатсиз таъқибга «АЛЛАТРА» Ҳаракатининг фаол иштирокчиси Игорь Михайлович Данилов дуч келди. Айнан уни нишон сифатида танлашларига бир нечта омиллар таъсир қилди.

Ижтимоий аҳамиятга эга мавзуларни кўтариш, одамлар ва умуман жамият ҳақида ғамхўрлик қилиш кераклигини тушунган ҳолда, Игорь Михайлович «АЛЛАТРА» Ҳаракатининг медиа фаолиятида иштирок этиб, кўрсатувлар циклининг доимий иштирокчисига айланган. Игорь Михайлович иштирок этган видеоларда кўплаб долзарб ва муҳим мавзулар ёритилиб, уларга жаҳон ҳамжамиятининг эътибори қаратилган.

Игорь Михайловичнинг кўплаб илмий йўналишлардаги юқори малакаси, иқлимшунослик ва бошқа илмий соҳалардаги кенг билимлари, унинг юксак ахлоқий қадриятлари ва фидокорона меҳнати билан биргаликда бутун дунё бўйлаб кўплаб одамларнинг эътирофига ва самимий ҳурматига сазовор бўлди. Бу факт, Игорь Михайлович шахсига жаҳон ҳамжамиятининг қизиқиши ортиб бораётгани билан бирга, уни РАЦИРС томонидан нишон сифатида танлашида муҳим роль ўйнади. Кейинчалик бўҳтонга тўла мақолаларнинг муаллифлари уни қайта-қайта «секта етакчиси» сифатида кўрсатишга уриниб, унга, унинг оиласига ва яқинларига қарши ғайриинсоний, қонунга зид таъқиб кампаниясини бошлаб юбордилар.

Шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, томошабинлар орасидаги муносиб ҳурмат ва эътирофга қарамай, Игорь Михайлович ҳеч қачон ўзини «АЛЛАТРА» Ҳаракатининг етакчиси сифатида кўрсатмаган. Аксинча, у бир неча бор омма олдида ўзини оддий иштирокчи ва кўнггилли сифатида таништирган. Бироқ РАЦИРС вакиллари бу позицияни атайлаб инкор этган. Натижада, РАЦИРС раҳбарлиги остида Игорь Михайловичга, шунингдек унинг оила аъзолари ва яқинларига қарши ахборот майдонида узоқ давом этган дискредитация кампанияси бошланган. Ушбу кампанияда олдиндан ёлғон экани маълум бўлган бўҳтон ва туҳмат маълумотлар келтирилган. Айби йўқ инсонларга қарши қаратилган ушбу қоралаш кампанияси инсоннинг асосий ҳуқуқлари, журналистика этикаси тамойиллари ва халқаро ҳуқуқ меъёрларини қўпол тарзда бузиш орқали амалга оширилган.

Игорь Михайлович ва унинг оила аъзоларига қарши қаратилган диффамация кампанияси давомида ишончсиз маълумотлар ва асоссиз айбловларни ўз ичига олган бўҳтон материаллар тизимли равишда тарқатилди. Шунингдек, шахсий фикр-мулоҳазалар атайлаб контекстдан узиб олиниб, манипулятив тарзда монтаж қилинган. Турли мамлакатларда чиққан туҳматли мақолалар бир хил қолип бўйича тайёрланган, РАЦИРС томонидан бошлаб юборилган бир хил риторикага эга бўлган ва битта мақсадни кўзлаган: жамиятда «хавфли сектанинг етакчиси» деган демонизация қилинган образни яратиш.

Буларнинг барчаси нима мақсадда қилинган деган савол туғилади. Жавоб РАЦИРС раҳбарининг сўзларида: «... токи уларнинг гурулари тирик экан, улар ҳам бор бўлади... Аксарият мазҳаблар лидерларининг ўлими билан ўз якунини топади».

Шуни таъкидлаш жоизки, оммавий ахборот воситалари орқали бир неча бор шахсий характерга эга маълумотлар тарқатилган. Бу маълумотлар орасида Игорь Михайлович ва унинг оила аъзолари яшайдиган жой, шунингдек уларнинг исм-фамилиялари, яшаш ва иш жойларига доир маълумотлар ҳам бўлган. Мазкур маълумотлар фақат салбий ва таҳқирловчи контекстда марказий телеканаллар орқали эфирга узатилган. Бундай маълумотларни одамнинг розилигисиз ошкор қилиш шахсий маълумотларни ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунчилик талабларини қўпол тарзда бузиш бўлиб, шахсий хавфсизликка таҳдид солади, шунингдек қўрқитиш, психологик босим ўтказиш ва обрўсизлантиришга қаратилган таъқиб сифатида баҳоланиши мумкин.

Шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, оммавий ахборот воситалари орқали тизимли равишда ёлғон маълумотлар ва туҳмат тарқатиш Инсон ҳуқуқлари Умумжаҳон декларацияси ҳамда Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисидаги Халқаро пактда мустаҳкамланган шаъни ва қадр-қимматини ҳимоя қилиш ҳуқуқини бузади. Салбий образ яратиш мақсадида айтилган гапларни атайин контекстдан узиб олиб, маъносини қасддан бузиб талқин қилиш фикр билдириш эркинлиги ва ўз позициясини адолатли тарзда баён этилиши ҳуқуқига зид келади. Муайян шахс атрофида унинг тахмин қилинган эътиқодлари асосида душманчилик муҳитини яратиш ҳам қонун олдидаги тенглик ва камситишни тақиқлаш тамойилини бузади.