Боливияда «АЛЛАТРА»нинг «Нанопластик. Ҳаёт учун таҳдид» ҳужжатли фильми премьераси бўлиб ўтди

Ла-Пас шаҳридаги «Сан-Пабло» Боливия католик университетида ўтказилган намойиш микро- ва нанопластикнинг инсон саломатлиги ҳамда атроф-муҳитга эҳтимолий таъсирини муҳокама қилиш мақсадида илмий ҳамжамият, давлат идоралари ва жамоат ташкилотлари вакилларини бир даврага жамлади.

Ла-Пас, Боливия, 2026 йил 22 апрель — Ла-Пас шаҳрида жойлашган «Сан-Пабло» Боливия католик университети кампусида «Нанопластик. Ҳаёт учун таҳдид» ҳужжатли фильмининг Лотин Америкасидаги илк премьераси бўлиб ўтди. Намойиш 22 апрель — Халқаро Она-Ер кунида ташкил этилиб, университет ташкил этилганлигининг 60 йиллигига бағишланди.

Ушбу ҳужжатли фильм «АЛЛАТРА» Глобал тадқиқот маркази (ГТМ «АЛЛАТРА») томонидан тайёрланган бўлиб, дунё бўйлаб ўтказилган тадқиқотлар асосида микро- ва нанопластикнинг эҳтимолий таъсирига оид илмий далилларни кенг оммага тушунарли, илмий-оммабоп шаклда тақдим этади.

Премьерада «Сан-Пабло» Боливия католик университети илмий раҳбарияти, Аниқ фанлар ва муҳандислик соҳасидаги тадқиқотлар маркази (CICEI-UCB), Сув, энергетика ва барқарор ривожланиш тадқиқотлари маркази (CINAES-UCB), Амалий тадқиқотлар институти (IIA) мутахассислари, шунингдек, Боливия Таълим вазирлиги, Болалар нейроривожланиши институти (INDI) ҳамда «АЛЛАТРА» Глобал тадқиқот маркази вакиллари иштирок этдилар.

Ла-Пасдаги «Сан-Пабло» Боливия католик университети бўлими ректори Химена Перес Аренас «Нанопластик. Ҳаёт учун таҳдид» фильмининг тантанали очилиш намойиши чоғида

Тантанали кечани Боливия католик университетининг Ла-Пас шаҳридаги кампуси ректори Химена Перес Аренас очиб берди. У ушбу тадбирнинг юксак ахлоқий ва глобал аҳамиятини қайд этиб, нанопластик муаммоси ҳамда унинг инсон саломатлиги ва сайёрамизга таъсирига диққат қаратди. Она-Ер куни муносабати билан у ҳаётни асраш йўлидаги ажралмас бурч сифатида илмий тадқиқотларни давом эттириш ва глобал ечимлар излаш нақадар зарурлигини таъкидлади.

Фильмнинг халқаро эътирофи

«Сан-Пабло» Боливия католик университетида мазкур премьера нафақат мамлакат, балки бутун таълим даргоҳи учун муҳим воқеа экани эътироф этилди.

Хосе Антонио Муньос, Лилиана Касерес, Поль д’Абзак, Паола Альвисури, Иван Антонио Ирасоке, Боливия Кўпмиллатли Давлати Таълим вазирлигининг Махсус таълим бўйича бош директори Карла Александра Камперо Варгас ва Гресия Паола Молина — гала-премьера чоғида

Университетнинг Кочабамбадаги кампуси вакиллари Аниқ фанлар ва муҳандислик соҳасидаги тадқиқотлар маркази (CICEI-UCB) ўқитувчи-тадқиқотчилари — Поль д’Абзак ҳамда Лилиана Касерес Санчеснинг иштирокини юқори баҳоладилар. Уларнинг чуқур академик ёндашуви ҳужжатли фильмнинг илмий асосини мустаҳкамлашга хизмат қилди.

ГТМ «АЛЛАТРА»нинг «Нанопластик. Ҳаёт учун таҳдид» ҳужжатли фильми 2026 йил бошидан буён бир қатор халқаро мукофотларга сазовор бўлди ва бир нечта нуфузли кинофестивалларда намойиш этилди. Жумладан, фильм «Mannheim Arts and Film Festival» фестивалида «Саломатлик ва тиббиётга бағишланган энг яхши тўлиқ метражли фильм» ҳамда «Атроф-муҳит ва иқлим ҳақидаги энг яхши тўлиқ метражли фильм» номинацияларида ғолиб деб топилди. Шунингдек, «London Independent Film Awards»да «Энг яхши ҳужжатли фильм» мукофотини қўлга киритди ва «Latitude Film Awards» томонидан «Энг яхши тўлиқ метражли ҳужжатли фильм» учун олтин мукофот билан тақдирланди. Бундан ташқари, фильм «Eastern Europe Film Festival»да «Энг яхши ҳужжатли фильм» сифатида эътироф этилди, «Nature Without Borders International Film Festival»да «Тўлиқ метражли экологик ҳужжатли фильм» йўналишида мукофотланди ҳамда 2026 йил июнь ойида «Cine Paris Film Festival»нинг фахрий сертификатига эга бўлди.

Фильм намойишларининг географик қамрови кенгайиб бормоқда. «АЛЛАТРА» Глобал тадқиқот марказининг Боливиядаги координатори Гресия Молинанинг маълум қилишича, фильм барқарор ривожланиш масалаларига бағишланган нуфузли майдонлардан бири — Табиат дўстлари жамғармаси (FAN Bolivia) томонидан ташкил этилган XIII Халқаро «яшил» кинофестивалда (FICV 2026) иштирок этиш учун тақдим этилган.

Илмий контекст: нанопластик ҳақида нималар маълум?

Ҳужжатли фильмда кўплаб вируслардан ҳам кичик бўлган нанопластик зарралари аллақачон инсон қони, плацента ва бош миясида топилаётгани, улар иммун тизими, когнитив функциялар ва асаб тизимининг ривожланишига хавф туғдириши мумкинлиги ҳақидаги илмий далиллар таҳлил қилинади. Бундан ташқари, фильмда микро- ва нанопластикнинг экологик ҳамда иқлим жараёнларига, хусусан, океандаги иссиқлик алмашинувига таъсири масаласи кўтарилган. Айниқса, пластикнинг табиатда йўқолиб кетмаслиги, балки вақт ўтиши билан майдаланиб, турли биологик ва экологик тизимларга тобора чуқур сингиб бораётганига алоҳида эътибор қаратилади.

Мутахассислар хулосаси: илмий ёндашув ва муаммонинг долзарблиги

Паола Альвисури, Сув ресурслари, энергетика ва барқарор ривожланиш тадқиқотлари маркази (CINAES-UCB) тадқиқотчиси

Сув, энергетика ва барқарор ривожланиш тадқиқотлари маркази (CINAES-UCB) тадқиқотчиси, академик изланишлари учун бир қатор миллий ва халқаро мукофотлар соҳибаси бўлган Паола Альвисури шундай деди:
««АЛЛАТРА» Глобал тадқиқот маркази яратган «Нанопластик. Ҳаёт учун таҳдид» ҳужжатли фильми сув, саломатлик ва сайёрамиз келажаги ҳақида очиқ мулоқот бошлаш учун муҳим туртки бўлди. Ушбу учрашув, айниқса, сув сифати билан боғлиқ долзарб муаммоларга эътибор қаратиш ва сувнинг ҳаёт, маданият ҳамда келажак манбаи сифатидаги бебаҳо қадрини яна бир бор англашга хизмат қилди. Мазкур фильм мураккаб илмий муаммоларни тушунарли ва ҳаракатга ундовчи тилда етказиб, атрофимиздаги хомашёларга ва уларнинг оқибатларига бўлган муносабатимизни қайта кўриб чиқишга чорлайди. Бундай ташаббуслар ҳақиқий ўзгаришларга эришишда фан ва халқаро ҳамкорликнинг ўрнини кучайтиради. Экологик инқироз шароитида мазкур фильм нафақат жиддий огоҳлантириш, балки ҳаётни асраш йўлида онгли ва масъулиятли қадам ташлаш учун муҳим имкониятдир».

Поль д’Абзак, Аниқ ва муҳандислик фанлари соҳасидаги тадқиқотлар маркази (CICEI-UCB) ўқитувчи-тадқиқотчиси ва координатори

Сув кимёси ва микробиология бўйича фан доктори, CICEI-UCB ўқитувчи-тадқиқотчиси Поль д’Абзак қуйидагиларни таъкидлади:
«Сан-Пабло» Боливия католик университетида «Нанопластик. Ҳаёт учун таҳдид» ҳужжатли фильмининг намойиш этилиши биз дуч келаётган экологик хавф-хатарлар борасида хабардорликни оширишда муҳим босқич бўлди. Ушбу соҳа тадқиқотчиси сифатида шуни айта оламанки, атрофимизда — сув, ҳаво, тупроқ, тирик организмлар ва таомимизда мавжуд бўлган микро- ва нанопластик хавфини ошкор этиш ва кўрсатиб бериш кечиктириб бўлмас чораларни кўриш сари ташланган зарур қадамдир. Ҳар бир микропластик зарраси истеъмол одатларимиз ва масъулиятимиз ҳақида ҳикоя қилади. Биз энди томошабин эмасмиз, бу масала ҳар биримизга бевосита тааллуқли. Мазкур ташаббусни илгари сургани учун «АЛЛАТРА» Глобал тадқиқот марказига чуқур миннатдорлик билдираман. Бу ҳамкорлик «АЛЛАТРА» президенти Марина Овцинованинг «Сан-Пабло» Боливия католик университети раҳбарияти билан учрашуви чоғида бошланган мулоқот шарофати билан амалга ошди ва университетнинг фан, таълим ҳамда жамият учун муҳим лойиҳаларни ривожлантириш йўлидаги интилишини яққол кўрсатади».

Поль д’Абзак, Лилиана Касерес, Амалий тадқиқотлар институти (IIA) координатори Марсело Молина Сильва ва Карла Камперо «Нанопластик. Ҳаёт учун таҳдид» ҳужжатли фильми премьерасида

Муҳандислик фанлари доктори ва Амалий тадқиқотлар институти (IIA) координатори Марсело Молина Сильва «АЛЛАТРА» ҳамда «Сан-Пабло» Боливия католик университети ўртасидаги ҳамкорликни янада кенгайтириш зарурлигини қайд этди. Унинг сўзларига кўра, бундай шериклик хулқ-атвор ва ижтимоий-иқтисодий йўналишларни бирлаштириб, фундаментал тадқиқотлардан амалий ечимларга ўтишга имкон беради.

Саломатлик, таълим ва жамият: яхлит ёндашув

Болалар нейроривожланиши институти (INDI) экологик омиллар, болалар саломатлиги ва асаб тизими ривожланиши ўртасидаги боғлиқликни алоҳида қайд этди:
«Бугун, Ер кунида, биз муҳим бир тадбирда иштирок этдик… «Нанопластик. Ҳаёт учун таҳдид» ҳужжатли фильмининг тақдимоти — кўзга кўринмас, аммо ҳар биримизга бевосита тааллуқли муаммога чуқур назардир. [...] Бу митти зарралар аллақачон организмимизга кириб бўлган… ва улар асаб тизимининг ривожланишига ҳам таъсир ўтказмоқда. [...] Сайёрамизни асраш — бу фарзандларимизнинг саломатлиги ва порлоқ келажаги ҳақида қайғуриш демакдир».

Хосе Антонио Муньос, Болалар нейроривожланиши институти (INDI) директори, гала-премьерадаги нутқи чоғида

Таниқли педиатр-невролог ва INDI директори доктор Хосе Антонио Муньос соғлиқни сақлаш, таълим ва жамоатчилик билан ишлашни бирлаштирувчи комплекс ёндашув зарурлигини таъкидлади:
«Таълимсиз саломатлик, саломатликсиз эса таълим бўлиши мумкин эмас. Бизнинг вазифамиз — ўз муассасамиз доирасидан чиқиб, жамият сари қадам қўйишдир. Энг катта орзуимиз — аҳоли эҳтиёжларига йўналтирилган таълим ва тиббиётни ривожлантиришдир».

Ушбу фикрни Гресия Молина давом эттирди:
«Фақат эзгу ниятларнинг ўзи етарли эмас: аниқ илмий билимлар ва қатъий ҳаракатларсиз ҳақиқий саломатликка эришиб бўлмайди. Бугунги кунда нанопластикнинг гематоэнцефалик тўсиқни енгиб ўтиб, мияга етиб бориши ва асаб тизими ривожланиши каби нозик жараёнларга таъсир қилиши исботланган. [...] Илмий коммуникация — бу шунчаки танлов эмас, балки ҳаётий заруратдир. [...] Биз айрим тор ташаббуслар доирасидан чиқиб, эндиликда алоҳида гуруҳларга эмас, балки бутун инсониятга дахлдор бўлган ушбу чақириқларга биргаликда жавоб бера оладиган хабардор, фаол ва бирлашган жамиятни шакллантиришимиз керак».

Янги чақириқлар қаршисида инклюзив таълим ва давлат сиёсати

Боливия Кўпмиллатли Давлати Таълим вазирлигининг Махсус таълим бўйича бош директори Карла Камперо Варгаснинг тадбирдаги иштироки микро- ва нанопластик бўйича янги илмий маълумотларни давлат сиёсатининг барча тармоқларига, айниқса таълим ва болалар ривожланишига татбиқ этиш муҳимлигини кўрсатди. Бу ҳолат таълим олиш, асаб тизими ривожланиши ва умумий фаровонликка таъсир кўрсатиши мумкин бўлган экологик муаммоларга нисбатан идоралараро ёндашув зарурлигини яна бир бор тасдиқлади.

Карла Камперо Варгас, Боливия Таълим вазирлигининг Махсус таълим бўйича бош директори, ва Гресия Молина, «АЛЛАТРА» ГТМнинг Боливиядаги координатори

Тадбирда Карла Камперо Варгас шундай деди:
««Нанопластик. Ҳаёт учун таҳдид» ҳужжатли фильми таълим тизими учун ниҳоятда муҳим. Чунки у кўпинча кўзга ташланмайдиган экологик омиллар болалар ва ўсмирларнинг саломатлиги, асаб тизими ривожланиши ҳамда умумий ҳолатига қандай таъсир қилишини кўрсатиб беради. Инклюзив таълим ҳуқуқини таъминлаш шароитида мазкур фильм имконияти чекланганлик ва таълимдаги қийинчиликларга бўлган анъанавий қарашлар чегарасини кенгайтиради ҳамда ўқув жараёнини янги экологик, тиббий ва ижтимоий омиллардан алоҳида кўриб бўлмаслигини кўрсатади. Шунингдек, у ўқувчиларнинг ривожланишига тўсқинлик қилувчи омилларга қарши ўз вақтида чора кўриш учун таълим тизимини профилактик ва илмий асосланган ёндашувлар ёрдамида мустаҳкамлаш зарурлигини таъкидлайди».

У яна қуйидагиларни қўшимча қилди:
«Ҳужжатли фильм келгусидаги ҳаракатлар учун муҳим йўналишларни кўрсатиб беради. Жумладан, таълим, соғлиқни сақлаш ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳаларида идоралараро ҳамкорликни кучайтириш, болалар ривожланишига таъсир этувчи омиллар бўйича тадқиқотларни кенгайтириш, шунингдек, инклюзив таълим сиёсатига профилактик ёндашувлар ва барча учун тенг фойдаланиш имкониятини таъминлаш тамойилларини киритиш муҳимлигини кўрсатади».

Пластик муаммосини қайта англаш: ишлаб чиқаришни қисқартиришнинг ўзи етарли эмас

Хосе Риос, «АЛЛАТРА»нинг Лотин Америкаси ва Кариб ҳавзасидаги вакили

«АЛЛАТРА»нинг Лотин Америкаси ва Кариб ҳавзасидаги вакили Хосе Риос шундай таъкидлади:
«Бу шунчаки томоша қилинадиган эмас, балки қалбдан ўтказиладиган ҳужжатли фильм. Қабул қилиш оғир бўлган ҳақиқатлар бор, аммо айнан шундай ҳақиқатларгина бизни ўзгартира олади. Илм-фан сувда, ҳавода, танамизда ва сайёрамизда нималар юз бераётганини кўрсатиб турган бир пайтда, биз худди ҳеч нарса бўлмаётгандек яшашда давом этяпмиз. Биз савол беришга одатланмаган сохта хотиржамликка, огоҳлантиришларга қулоқ тутмайдиган сохта тараққиётга ва муаммонинг кўзига тик қараш масъулияти бўлмаган қуруқ гапларга кўникиб қолганмиз. Аслида эса барча нарса бир-бирига боғлиқ: сайёрага таъсир қилувчи ҳар бир омил бизга ҳам бевосита дахлдор. Эҳтимол, туб бурилиш нуқтаси кўпроқ билим тўплашда эмас, балки муаммони борича кўра билишга журъат этишдадир. Чунки фақат ҳақиқий англаш пайдо бўлгандагина амалий ҳаракат бошланади».

Риос, шунингдек, бу муаммони фақатгина пластик ишлаб чиқаришни камайтириш билан ҳал этиб бўлмаслигини, чунки аллақачон атроф-муҳитда мавжуд бўлган миллионлаб тонна пластик йўқолмай, фақат майдаланиб бораётганини қайд этди. Шу сабабли илм-фан олдидаги асосий вазифа унинг электростатик заряди каби хусусиятларини чуқур ўрганиш ва тушунишдан иборатдир.

Бизнес соҳаси: микро- ва нанопластик хавфи қаршисида етакчилик ва амалий қадамлар

Микро- ва нанопластик муаммоси нафақат илмий ва жамоатчилик кун тартибини, балки инновациялар, илмий билимлар ҳамда ижтимоий масъулият муҳим ўрин тутувчи барқарор бизнес тармоғини ҳам қамраб олади.

Химена Беотеги, «Banco FIE S.A.» директорлар кенгаши раиси

Шу муносабат билан «Banco FIE S.A.» Директорлар кенгаши раиси ва бир қатор йирик компаниялар раҳбарияти аъзоси Химена Беотеги «АЛЛАТРА» президенти Марина Овцинова ҳамда Япониянинг Боливиядаги собиқ элчиси Хироши Ономура билан биргаликда Сендай (Sendai) биринчи давра суҳбатида иштирок этди.

«Bloomberg Línea» томонидан «Лотин Америкасига салмоқли таъсир кўрсатган 50 нафар аёл» қаторига киритилган (2024), MERCO рейтинги бўйича Боливиядаги энг нуфузли 100 нафар етакчи сафидан жой олган, «Bolivian Business» нашрининг «40 Best CEOs» рейтингида 2026 йилда мамлакатнинг иккинчи энг кўзга кўринган аёл раҳбари деб топилган ҳамда «WOMEN’S TIME 2026» (Magazine Management) томонидан корпоратив стратегия соҳасида етакчи сифатида қайд этилган Химена Беотеги шундай таъкидлади:
«Сайёрамиз тобора кучайиб бораётган кўзга кўринмас хавф — микро- ва нанопластикка тўқнаш келмоқда. Бу митти зарралар биз ичаётган сувда, нафас олаётган ҳавода, кийимларимизда ва ҳатто озиқ-овқатларимизда мунтазам тўпланиб, озуқа занжиримизга хавотирли даражада сингиб бормоқда. Уларнинг салбий оқибатлари ҳақидаги илмий далиллар фонида муаммони англаш муҳим, бироқ бугунги чақириқ илмий билимларга таянган анча кенгроқ қарашни талаб қилади. Чунки табиатда тўпланган пластик майдаланишда давом этади ва узоқ йиллар ўз хавфини сақлаб қолади. Шу сабабли барча бўғинларда кундалик одатларни ўзгартиришни илмий изланишлар, инновациялар ва ҳамкорликни қўллаб-қувватлаш билан уйғунлаштирган ҳолда масъулиятли амалий қадамлар ташлаш жуда зарур».

Беотегининг баёнотига муносабат билдирар экан, Гресия Молина бизнес сектори янги экологик муаммоларни ҳал этишда қандай фаол ўрин тута олишини таъкидлади. У турли ташкилотлар, шу жумладан «Banco FIE» томонидан амалга оширилаётган бир марталик пластикдан воз кечиш, хомашё сарфини камайтириш ҳамда экологик муқобилларни жорий этиш каби ташаббуслар муассасалар даражасидаги аниқ амалий ҳаракатлар давлат сиёсати ва илмий саъй-ҳаракатларни тўлдира олишини исботлашини қўшимча қилди.

Молинанинг фикрича, илм-фан, иқлим дипломатияси ва хавф-хатарларни комплекс бошқариш ўртасидаги ҳамкорлик барқарор экологик ечимларни яратишнинг муҳим шартидир. У нанопластик муаммоси фақат экология ёки тиббиёт доираси билан чекланиб қолмай, сув ресурслари, экотизимлар ва иқлим жараёнларига таъсири туфайли халқаро хавфсизлик ва глобал ҳамкорлик масаласи эканини билдирди.

У, шунингдек, кузатув ва мониторинг тизимларини ўз ичига олган фундаментал илмий изланишлар ҳамда амалий технологияларни ривожлантириш очиқ, фанлараро ва халқаро ҳамкорликни талаб этишини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, экология, иқлим ва барқарор ривожланиш масалаларида умумжаҳон манфаатларни биринчи ўринга қўядиган илмий-технологик ҳамкорлик моделларини ривожлантириш муҳим. Бундай ҳамкорлик билим ва тажриба алмашишга, шунингдек, алоҳида мамлакатлар чегарасидан ташқарига чиқадиган муаммоларни ҳал этишда стратегик ҳамкорликни мустаҳкамлашга хизмат қилади.

Муаммони англашдан — биргаликдаги амалий ҳаракатлар сари

Иван Ирасоке Тобиас, «Сан-Пабло» Боливия католик университети Экологик муҳандислик таълим дастури раҳбари, гала-премьерадаги нутқи чоғида

Тадбир якунида муҳандислик фанлари магистри ва «Сан-Пабло» Боливия католик университетининг «Экологик муҳандислик» дастури раҳбари Иван Ирасоке Тобиас фильмда кўтарилган муаммонинг юксак илмий асосланганлигини ва инсон саломатлигига дахл қилаётган ифлосланишга қарши кечиктириб бўлмас аниқ чоралар кўриш зарурлигини алоҳида қайд этди.

Гресия Молина фильмнинг Боливиядаги премьераси «Сан-Пабло» Боливия католик университети раҳбарияти, «АЛЛАТРА»нинг маҳаллий ва халқаро жамоалари, шунингдек, илмий коммуникация билан шуғулланувчи кўнгиллилар ва мутахассисларнинг ҳамкорликдаги меҳнати туфайли амалга ошганини билдирди.

У таълим ташаббуслари, экологик хабардорлик ва илмий мулоқотни қўллаб-қувватлаш мақсадида ҳужжатли фильм мамлакатнинг турли ҳудудларида ҳам босқичма-босқич намойиш этилишини маълум қилди.

«АЛЛАТРА» ҳақида

«АЛЛАТРА» — АҚШда тадқиқот марказига эга бўлган («АЛЛАТРА» Глобал тадқиқот маркази) халқаро ташкилот бўлиб, иқлим ва экологик ўзгаришларни комплекс таҳлил қилиш, микро- ва нанопластик таъсирини ўрганиш, шунингдек, маданиятлараро ҳамкорликни ривожлантириш ҳамда инсоннинг асосий ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш билан шуғулланади.

Атроф-муҳит ва барча тирик мавжудотларни асраб-авайлаш йўлидаги фидокорона фаолиятининг эътирофи сифатида 2024 йилда «АЛЛАТРА» Рим Папаси Франциск Ҳазратларининг Ҳаворийлик фотиҳасига сазовор бўлди. 2025 йилда эса Рим Папаси Лев XIV Ҳазратлари ҳам «АЛЛАТРА» президенти ва унинг барча кўнгиллиларига Ҳаворийлик фотиҳасини инъом этди.

ОАВ учун боғланиш: [email protected]