«АЛЛАТРА» Глобал тадқиқот маркази 2026 йил ёзида Ерда кузатилган сейсмик фаоллик таҳлилини эълон қилди

АТЛАНТА, Джорджия штати, АҚШ — 2026 йил 12 октябрь. «АЛЛАТРА» Глобал тадқиқот маркази «2026 йил ёзидаги сейсмик фаоллик: одатий қонуниятлар, аномалиялар ва очиқ қолган саволлар» номли таҳлилий маълумотномани эълон қилди. Муаллифлар — John Ahn, Ph.D., MBA ва N. Albridge. Маълумотнома Марказнинг расмий сайтида эълон қилинган ва рўйхатдан ўтказилган DOI рақамига эга:

https://doi.org/10.65849/agrc.brief.seis.2026.10002.

2026 йил ёзида оммавий ахборот воситаларида кенг ёритилган бир қатор кучли зилзилалар содир бўлди. Жумладан, 7 июнь куни Филиппинда, 24 июнь куни Венесуэлада кетма-кет иккита зилзила, июль ва август ойларида эса Мексика, Япония, Колумбия ва Индонезияда ер силкинишлари кузатилди. Муаллифлар ушбу фаоллик қанчалар ғайриоддий бўлганини турли усуллар билан баҳолашга ҳаракат қилди. Қисқаси: 2026 йил 1 январдан 28 августгача кучли зилзилалар (магнитудаси 6 ва ундан юқори) сони ўртача кўрсаткичга яқин бўлди. Магнитудаси 7 ва ундан юқори зилзилалар эса 1990-йилларнинг ўрталаридан бери ундан олдинги даврга нисбатан 30% кўпроқ қайд этилмоқда.

Бир кўрсаткич бўйича — ўртачага яқин

2026 йилнинг 1 январидан 28 августига қадар дунё бўйлаб магнитудаси 6 ва ундан юқори бўлган 73 та мустақил зилзила юз берди. Айни шу давр учун ўртача кўрсаткич эса 71 тани ташкил қилади. Мустақил зилзилалар деганда афтершоклар ҳисобга олинмайди: ҳар бир сейсмик кетма-кетлик бир марта саналади. Ушбу даврда ажралиб чиққан жами сейсмик энергия ҳам одатий меъёрда сақланди. Сўнгги 37 йиллик кузатувларнинг айнан шу даври билан солиштирилганда, 2026 йил мазкур кўрсаткич бўйича 20-ўринни эгаллади.

Июнь ойи ғайриоддий фаол бўлди: магнитудаси 6 ва ундан юқори бўлган 19 та зилзила содир бўлди. Одатда эса бу кўрсаткич 11 тани ташкил этади. Бироқ ушбу 19 тадан еттитаси афтершок бўлиб, улардан тўрттаси 7 июнь куни Филиппинда содир бўлган зилзиладан кейин кузатилган.

Бошқа кўрсаткич бўйича — ўртачадан юқори

Магнитудаси 7 ва ундан юқори бўлган зилзилаларда эса вазият бошқача. 2026 йилнинг 1 январидан 28 августигача бундай зилзилалар 11 марта содир бўлди. 1995–2025 йилларнинг худди шу даври учун ўртача кўрсаткич эса 8,8 тани ташкил этган.

Муаллифларнинг таҳлилига кўра, бундай кучли зилзилаларнинг йиллик сони 1990-йилларнинг ўрталарида ошган ва ўшандан буён юқори даражада сақланиб келмоқда. Global CMT каталоги маълумотларига кўра, 1995 йилгача ўртача йилига 9,3 та шундай зилзила содир бўлган бўлса, 1995 йилдан бошлаб бу кўрсаткич йилига 12,0 тага етган. Бу ўсиш дунёнинг учта зилзилалар каталогида статистик жиҳатдан аҳамиятли бўлиб, ғайриоддий фаол бўлган 2004–2011 йиллар ҳисобга олинмаганда ҳам сақланиб қолади. Бунинг устига, зилзилалар қанчалик кучли бўлса, ўсиш шунчалик сезиларли.

Global CMT каталогидаги магнитудаси 7 ва ундан юқори мустақил зилзилаларнинг йиллик сони. Қизил чизиқлар 1995 йилгача ва ундан кейинги ўртача кўрсаткичларни билдиради. Манба: Ahn ва Albridge, «Seismicity in Summer 2026», 7-расм.

Иккита ғайриоддий ҳолат

24 июнь куни Венесуэлада магнитудаси 7,5 ва 7,2 бўлган иккита зилзила атиги 32 сония оралиқ билан содир бўлди. Бу 1970 йилдан буён жаҳон каталогида магнитудаси 7 ва ундан юқори бўлган иккита зилзила ўртасида қайд этилган энг қисқа вақт оралиғидир. Кейинги энг қисқа оралиқ эса тахминан икки ярим дақиқани ташкил этади. Бундан ташқари, улардан кейин магнитудаси 5 ва ундан юқори бўлган атиги битта афтершок рўй берди, ваҳоланки магнитудаси ва чуқурлиги ўхшаш зилзилалар одатда тахминан еттита афтершок беради.

1970 йилдан буён магнитудаси 7 ва ундан юқори бўлган 40 жуфт зилзила орасидаги вақт оралиқлари. Венесуэладаги икки зилзила ўртасидаги 32 сониялик оралиқ бутун кузатувлар даврида қайд этилган энг қисқа оралиқдир. Манба: Ahn ва Albridge, «Seismicity in Summer 2026», 4-расм.

2026 йилда Жанубий Американинг шимолий чеккасида магнитудаси 7 ва ундан юқори учта мустақил зилзила содир бўлди: улардан иккитаси 24 июнь куни Венесуэлада, биттаси эса 10 август куни Колумбияда юз берди. Одатда бу ҳудудда бундай кучли зилзила ўртача беш йилда бир марта содир бўлади.

Мавжуд геологик маълумотлар ушбу учта зилзиладан бири бошқаларини келтириб чиқарганини кўрсатмайди. Шунга қарамай, дунёнинг текширилган барча минтақалари ҳисобга олинганда ҳам, бу зилзилаларнинг бир ҳудудда тўпланиши статистик жиҳатдан аҳамиятли бўлиб қолмоқда.

Глобал таҳлилга киритилган ҳудудлар ва 2026 йилдаги магнитудаси 7 ва ундан юқори бўлган барча зилзилалар. Жанубий Американинг шимолий чеккаси қизил ранг билан ажратиб кўрсатилган. Манба: Ahn ва Albridge, «Seismicity in Summer 2026», 6-расм.

Бу нимани англатиши мумкин

Муаллифларнинг фикрича, ушбу кузатувлар кучли сейсмик фаоллик режими ўзгараётганидан далолат бериши мумкин. Шу боис уларни Ернинг ички динамикасига оид бошқа кўрсаткичлар билан биргаликда кўриб чиқиш лозим.

7 июнь куни Филиппинда содир бўлган 7,8 магнитудали зилзиладан кейин Минданао оролида юзага келган вайронагарчиликлар. Сурат: Филиппин соҳил қўриқлаш хизмати, 2026 йил 8 июнь, Wikimedia Commons. Жамоат мулки

Расмлар ва маълумот манбалари билан таҳлилий маълумотноманинг тўлиқ матни: https://allatra.org/global-research-center/publications/agrc.brief.seis.2026.10002

Тавсия этиладиган ҳавола: Ahn, J., and N. Albridge. Seismicity in Summer 2026: Normal Patterns, Anomalies, and Open Questions. Analytical Brief. ALLATRA Global Research Center, ALLATRA Inc., 2026. https://doi.org/10.65849/agrc.brief.seis.2026.10002

«АЛЛАТРА» Глобал тадқиқот маркази ҳақида

«АЛЛАТРА» Глобал тадқиқот маркази турли мамлакатлардан олимлар, тадқиқотчилар ва мутахассисларни бирлаштириб, глобал муаммоларни, жумладан табиий офатлар, геодинамик ўзгаришлар, микро- ва нанопластик ҳамда инсон ҳуқуқлари масалаларини ўрганади.

Марказ тадқиқотчилар, ҳокимият органлари вакиллари, оммавий ахборот воситалари ва кенг жамоатчилик учун мўлжалланган илмий асосланган таҳлилий материаллар ва тавсияларни эълон қилади.

Матбуот учун алоқа: [email protected]